تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٤٦ - شرح آيات

وَ لَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمانُ فِي قُلُوبِكُمْ‌ و هنوز ايمان به دلهاى شما درنيامده است.

كلمه «لمّا» دلالت بر آن دارد كه هر كس اسلام آورده است، اميد آن مى‌رود كه به ايمان دست يابد، و شايد در آن اشاره‌اى به تأخير آن داشته باشد، همچون كلمه «ثم» در بيان مثبت و ايجابى، و حاكى از آن است كه فاصله ميان اسلام و ايمان چندان ساده نيست كه به زودى از آن بتوان گذشت، و بر انسان مسلمان است كه با تلاش پيوسته خود اين راه دشوار را بپيمايد تا بتواند به ايمان برسد. پس اگر اسلام را به معنى جواز پذيرفته شدن در يك مؤسسه علمى عالى بدانيم، ايمان به معنى تمام كردن دوره تحصيلى آن دانشگاه يا دانشكده يا نظير آن و گرفتن عنوان و درجه فارغ التحصيلى از آن است. و در حديثى مأثور از رسول خدا- صلّى اللَّه عليه و آله- آمده است: «ايمان عبارت است از: اقرار به زبان، و شناختن و معرفت به توسط قلب، و عمل كردن به اركان». [١١٥] در حديثى ديگر روايت شده از امام صادق عليه السلام چنين آمده است

ايمان مشترك با اسلام است، ولى اسلام مشترك با ايمان نيست». [١١٦] وَ إِنْ تُطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمالِكُمْ شَيْئاً إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ‌ و اگر از خدا و فرستاده‌اش فرمان بريد، چيزى از كارهاى شما نمى‌كاهد و خدا آمرزنده و مهربان است.

/ ٤٤٢ چگونه ممكن است خداى غفور و رحيم چيزى از اعمال بندگان خودش بكاهد كه به دژ اطاعت از او و فرستاده‌اش پناهنده شده‌اند؟ و از اين آيه چنين الهام مى‌گيريم كه مقياسهاى ايمان حقيقى طاعت است، چه طاعت آزمايشى دشوار است همراه با بيرون رفتن از زندان ذات و قدم نهادن به فضاى باز و گسترده حق، و تجاوز از مرزهاى ماده و رها شدن در عرصه امور خير.