تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٥٦ - شرح آيات

و قرآن پاسخ آن را به ... تدبّر در قرآن مى‌دهد.

أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ‌ چرا در قرآن به تدبر و عاقبت انديشى نمى‌پردازند؟

تدبّر عبارت از انديشيدن در عاقبت يا دبر امور است، و هنگامى كه در قرآن به عاقبت انديشى مى‌پردازيم، در كاربردهاى آيات كريمه آن، و تجسّد يافتن آنها در واقعيت عملى و، بنا بر تعبير قرآنى، در تأويل آن مى‌انديشيم.

كسانى كه در قرآن تدبّر مى‌كنند، آيات آن را درباره واقعيت خود مورد تطبيق قرار مى‌دهند، پس چون در آن آيه‌اى را بخوانند كه سنّتهاى گذشتگان را، از قوم عاد و ثمود، به ياد ايشان مى‌آورد، از خود مى‌پرسند كه اگر مثل آنان عمل كنند، آيا جزاى ايشان مانند آن گذشتگان هلاك و دمار نخواهد بود؟ و چون موعظه‌اى بشنوند با آن به سرزنش خود مى‌پردازند، يا چون از يك بيمارى سخن به ميان آيد با خود بگويند كه شايد آن بيمارى در ما نيز وجود داشته باشد، پس چه بهتر كه در خود به جستجوى آثار آن برخيزيم و اگر آنها را يافتيم هر چه سريعتر به مبارزه با آن برخيزيم.

و چون مثل قرآن همچون مثل خورشيد است لذا بر تمام مردم آن روز پرتو خواهد فشاند. پس منافقان امروز كيانند و مؤمنان كيان؟ و طاغوتى كه قرآن به ما فرمان داده است كه نسبت به او كافر باشيم كيست؟ و امامى كه طاعت او را واجب شمرده چه كس است؟ و دولتهايى كه چشم به راه عاقبتى همچون عاقبت قوم عادند كدام‌اند؟ و تمدّنهاى مجسم كننده تمدن ذو القرنين يا داوود و سليمان در كجا است و ... و در آن هنگام كه تند باد حوادث امتى را گرفتار فتنه‌ها مى‌سازد و چنان است كه حتى شخص بردبار نيز حيران مى‌ماند، ناگزير بايد در قرآن به تدبّر بپردازيم تا راه بيرون آمدن از آن گرفتارى را پيدا كنيم. و پيامبر اكرم ما صلّى اللَّه عليه و آله در حديثى همين گونه به ما فرمان داده/ ٢٥٩ و گفته است: «پس چون فتنه‌ها بر شما پوشيده و پنهان بماند و همچون پاره‌هاى تاريك شب شود، به قرآن‌