تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٩ - شرح آيات

موضوع از طريق ديد واحدى به زندگى داشتن در يكديگر به عمل برخيزند، با هم انسجام و هماهنگى پيدا مى‌كنند، و صورت يگانه تكامل يافته‌اى پيدا مى‌كنند، پس اين كه پروردگار ما امتهاى بر افتاده از جهان را مجازات كرد، ما را به آن رهبرى مى‌كند كه او آفريدگان را براى هدفى آفريده است و اگر از آن انصراف حاصل كنند به سختى عقوبت آن را مى‌بينند، و در نتيجه ما را به آن هدايت مى‌كند/ ٤٢ كه خداوند به زودى جزاى كافى افراد را در آخرت به ايشان خواهد داد.

ولى به چه دليل براى ما مثلى از زندگى افراد نمى‌زند، همچون فرعونى كه در نهر غرق شد، يا قارونى كه همراه با خانه‌اش به زير زمين فرو رفت، يا اگر از شخص ايشان سخن مى‌گويد، سخن گفتن فقط با اشاره‌اى صورت مى‌گيرد؟

پاسخ چنين است: نظر كردن به جزاى يك امت و ملت شايسته‌تر از نظر كردن به جزاى فرد واحد است، بدان سبب كه گاه جزاى افراد به تصادف تعبير مى‌شود، ولى جزاى ملتها و به آن صورت برجسته دليلى بر حكمت بارى تعالى است و اين كه او مدبّر آفريدگان است.

شرح آيات

[٣٠- ٣١] بنى اسراييل مثال زنده‌اى براى جزاى كارهاى خير و شرّ امتها است، و قرآن از آن روى اين مثل را آورده است كه زندگى بنى اسراييل تا حدّ دورى به مسير امت اسلامى از آن نظر شباهت دارد كه آنان امت مؤمنى بودند و تمدنى رسالى را ساختند و سپس، همچون مسلمانان، انحراف پيدا كردند، و اگر خدا با دانستن همه چيز آنان را بر جهانيان فضيلت بخشيد، اين نعمت از قبيل روزى نيست كه خدا آن را بدون تلاش ارزانى مى‌دارد، بلكه از قبيل كسب است، و بنى اسراييل با عمل خود به اين درجه عالى رسيدند نه با نژاد خويش، و اين نيز به نوبه خود عقلانى بودن جهان را تأييد مى‌كند، و نيز آن حكمت الاهى را كه عقلانيت بر روى آن بنا شده است، و در نتيجه تأكيدى براى وجود جزا در آخرت است.