تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٩٧ - صلح حديبية

شؤون آفريدگان خويش را تدبر مى‌كند، مورد تأكيد قرار مى‌دهد.

وَ لِلَّهِ جُنُودُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ كانَ اللَّهُ عَزِيزاً حَكِيماً و سپاهيان آسمانها و زمين از آن خدا است، و خدا عزيز حكيم است.

هدف از اين تأكيد بر قدرت خدا بر انگيختن روح اميدوارى به پيروزى و فتح در جانهاى مؤمنان است، كه پروردگارشان از اين امر آگاهشان مى‌سازد كه سپاهيان خدا كه عدد آنان از شماره بيرون است، همچون فرشتگان و سنتهاى طبيعى و ... و ... همه در يك صف در كنار ايشان مى‌ايستند و در راه او به مجاهده و جهاد بر مى‌خيزند، پس آنان بر خلاف دشمنان ايشانند كه شرّ آنان را همچون دايره‌اى احاطه كرده است.

صلح حديبية

پيش از پايان دادن اين درس شايسته است مقدارى از داستان صلحى را كه براى امت اسلامى در بعضى از توقفگاههاى آن سودمند واقع شده است بخوانيم، پس اين امّت در آن هنگام كه با دشمن خود با قوت و تدبير حكيمانه پيمان صلح مى‌بندد، صلح آن همچون صلح حديبية است، ولى اگر از روى ضعف چنين كند، و دستاوردهاى دشمن بزرگتر از دستاوردهاى او در صلح باشد، اين تسليمى است كه خدا آن را نمى‌پذيرد.

/ ٢٩٩ در تفسير علىّ بن ابراهيم از امام صادق (عليه السلام) روايت شده است كه گفت: «سبب نزول اين آيه و اين فتح بزرگ آن بود كه خدا جلّ و عزّ در خواب به رسولش (صلّى اللَّه عليه و آله) فرمان داد كه وارد مسجد الحرام شود و طواف كند و موهاى سرش را همچون ديگران بسترد، پس اصحاب را خبر كرد و آنان را فرمان به بيرون شدن از مدينه داد و خارج شدند، پس چون در منزلگاه ذو الحليفه محرم شدند و قربانى را همراه خود به راه انداختند، و رسول اللَّه (صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم) شصت و شش قربانى را روانه كرد و اين را شعار محرم شدن خود قرار داد، و از ذو الحليفه مسلمانان لبّيك گويان به حج عمره آغاز كردند.