تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١١٧ - رهنمودهايى از آيات

سؤال: چرا قرآن با كتابهاى بشرى نبايد مقايسه شود؟ چرا ميان آنها مسافتى نامحدود وجود دارد؟

/ ١٢٤ جواب: براى آن كه از جانب خدا نازل شده است، و خدا عزيز حكيم است، و به عزت و قدرت خود پيروى از كتاب را بر انسان و بر طبيعت واجب مى‌سازد، و به حكمت خود آن را كتاب هدايت و بصيرت قرار مى‌دهد، و منبع توجيهى براى انسان به سوى حق است و به سوى آنچه صلاح وى در آن است.

[٣] و در آياتى كه پس از اين خواهد آمد، قرآن حكيم با ما از تجليات دو اسم عزّت و حكمت در جهان، و از نمودهاى صاحب دلالت آشكارى بر عزّت و حكمت ربّ سخن مى‌گويد، و لازم است كه ما اين تجليات و نمودها را خوب بفهميم، چرا كه فهم ما از آفرينش و آفريدگان در پيرامون خودمان هنگامى فهم ژرف خواهد بود كه فهمى همه جانبه بوده باشد، و به همين سبب ناگزير بايد- مثلا- از رابطه موجود ميان ارتفاع ماه و نزول آن با جزر و مد در دريا آگاه باشيم، به همان گونه كه شايسته است از ارتباط ميان خورشيد و كنش و واكنشهاى شيميايى كه بر اثر آن در برگهاى درختان توليد مى‌شود آگاهى داشته باشيم، كه كاينات حقايقى وابسته به يكديگرند و نزديكترين آنها با دورترين آنها با يكديگر پيوستگيهايى دارند، و كوچك و بزرگ و نزديك و دور از اين لحاظ برابر با يكديگرند، و همه آنها در يكديگر عمل و تأثير طرفين دارند و پروردگار ما حكم واحد و نظام ثابتى را در آنها به جريان مى‌اندازد. و فهميدن قوانين ثابتى كه در ميان آفريده‌ها حكمفرما است، جز از طريق فهم اين تأثير و تأثّر متقابل ميسر نمى‌شود، و قانونى كه بر اساس آن حركت كهكشانهاى بسيار بزرگ در فضا صورت پذير مى‌شود، همان قانون است كه بر وفق آن اجزاء بسيار خرد يك ذره به حركت خود ادامه مى‌دهند. و اين عمل و پيوستگى طرفين و پيروى از سنتهاى واحد ما را به حقيقتى بزرگ رهنمون مى‌شود، و آن اين كه: پروردگار عزيز حكيم ما آفريننده همه آنها و مدبّر آنها است.

چنان مى‌نمايد كه برنامه قرآن براى رشد دادن به اين فهم فراگير كاينات‌