تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٩٧ - حكومتهاى ستمگر

. [٣٣]

حكومتهاى ستمگر

الف: آيا آيه حالت قيام كردن عليه حكومت اسلامى را شامل مى‌شود يا فقط مربوط به اختلاف ميان دو طايفه از مسلمانان است كه در ميان آنان امامى وجود ندارد؟ آنچه معروف در ميان مفسران است اين است كه حالت نخستين را نيز شامل مى‌شود و به همين سبب در تفسير آن از حكومت ستمگران سخن گفته‌اند، و از آنچه در صدر/ ٣٩٦ اسلام از جنگهاى ميان اصحاب اتفاق افتاده و مظهرى آشكار از ستم و طغيان بر ضد امام حاكم بوده است.

ظاهرا اين طرز تصور مستند به آن است كه قتال و مبارزه ميان مسلمانان معمولا عليه سلطه است، و چون طايفه‌اى از آنان سلطه را شرعى نبيند، عليه آن قيام مى‌كند، در اين باره حجتى وجود داشته و همچون قيام گروه‌هايى از مسلمانان عليه حكام در دو دوره تسلط امويان و عباسيان بوده باشد، يا نه بدين صورت باشد چنان كه در دوره امام على عليه السلام اتفاق افتاد، آيه همه حالات را در بر مى‌گيرد، و گواه بر آن است حديث مفصل روايت شده از امام صادق عليه السلام كه در آن چنين آمده است: «خدا محمّد را با پنج شمشير مبعوث كرد كه سه تاى از آنها آخته است و هرگز به غلاف باز نمى‌گردد مگر اين كه جنگ پايان پذيرفته باشد، و جنگ پايان نخواهد پذيرفت مگر آن زمان كه خورشيد از مغرب خود طلوع كند ... تا آن جا كه گفت: و امّا شمشير بى امان آن شمشير است كه براى اهل بغى و تأويل كشيده مى‌شود (و سپس آيه كريمه را تلاوت كرد: و إن طائفتان ...) پس چون اين آيه نازل شد، رسول اللَّه گفت: از شما كسانى پس از من بنا بر تأويل به نبرد بر مى‌خيزند به همان گونه كه من بنا بر تنزيل به جنگ برخاستم، پس از پيغمبر پرسيده شد كه: آن كيست؟ و او گفت: پينه دوز كفش خود، يعنى امير المؤمنين، پس عمّار بن ياسر