تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٨٦ - شرح آيات

دوم: بزرگى شريعت در آنجا تجسّم پيدا مى‌كند كه حالات استثنايى به حد رسيده در پيچيدگى مورد بحث و تحقيق واقع شود، و اوضاع عادى و متعارفى معمولا چنان است كه پرداختن به آنها آسان و ميسر است و به همين جهت اگر بحثى درباره آنها ضرورى شمرده شود، به دنبال بحث در حالتهاى بزرگ و كلّى مى‌آيد.

پس بحث درباره طلاق يا خيانت در همسرى (زنا) مقياسى براى قدرت شريعت در وضع كردن نظامى استوار براى شؤون خانواده است، به همان گونه كه پاسدارى از اموال يتيمان دليل بر صلاحيت نظام اقتصادى در محافظت از حقوق مردم به شمار مى‌رود.

/ ٣٨٧ به همين گونه درمان مشكل جنگ داخلى دليلى بر صلاحيت نظام اجتماعى براى رو به رو شدن با چالشها است.

و چنين است كه سياق در ابتدا به اين بحث پرداخته و گفته است

وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما و اگر دو گروه از مؤمنان به جنگ با يكديگر پرداختند، آنان را با يكديگر صلح و آشتى دهيد.

بنا بر اين نخستين مسئوليت متوقف ساختن كشتار و بر پا داشتن صلح و سلم است به هر وسيله كه ممكن باشد، و اين مسئوليت همه مردم است، چه آنان نيروى باقى مانده ميان دو گروه‌اند، امّا اگر گروه سومى را ميان آنان وارد كنيم، بايد همچون طرفى در مبارزه شركت كند، و گاه ممكن است از يكى از آن دو نيرومندتر نباشد.

بايد در نظر داشت كه

اولا: تعبير در ابتدا به صورت تثنيه آمده و سپس جمع شده و بار ديگر دو مرتبه به تثنيه باز گشته است، و از آن روى چنين است كه اختلاف معمولا ميان دو گروه آغاز مى‌شود كه هر يك براى خود خصوصيات معينى دارد، و اگر صلحى صورتپذير شود ميان دو رهبرى آن گروه‌ها خواهد بود، در صورتى كه جنگ و مبارزه ميان پيروان آنان است، و بنا بر اين رزمندگان قربانى تبانى رهبريهاى خود شده‌اند