تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٧٠ - شرح آيات

دارد كه بر آنها دروسى نوشته شده كه آنها را از هيچ كس فرا نگرفته‌اند، و اگر بعضى از آنها را فرا گرفته بودند، ديگر هلاك نمى‌شدند.

وَ صَرَّفْنَا الْآياتِ‌ و آيات را گردانديم.

ما نيز همچون آن گذشتگانيم. زندگى آنان بدون هشدار و بيم دادن از بين نرفت، و بيم دادنها پى در پى براى دور كردن عذاب از ايشان در صورت پيروى كردن از هشدارها و بازگشتن به رشد و راه راست مى‌رسيد.

لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ‌ تا شايد باز گردند.

از كلمه «يرجعون» چنان استنباط مى‌كنيم كه آنان در آغاز زندگى خود صاحب بصيرت بوده و بر فطرت نخستين خويش حركت مى‌كرده‌اند، و چون انحراف حاصل كردند به عذاب تهديد شدند تا مگر به فطرت نخستين خود باز گردند.

/ ١٧٥ [٢٨] پس چرا از هشدارها رويگردان شدند و دعوت كننده به خدا را اجابت نكردند، و چرا از سرنوشت گذشتگان عبرت نگرفتند؟

بدان سبب كه براى نزديك شدن به خدا به خدايان ديگرى متوسل شدند و چنان مى‌پنداشتند كه آنها از عذاب خدا نجاتشان خواهند داد، ولى هيهات! بدين گونه انسان چنان مى‌پندارد كه مى‌تواند به دامن كسانى متوسل شود كه آنان را از مقربان خدا مى‌داند، از پدران يا از بزرگان قوم خود، تا او را از سرنوشتى كه در پيش دارد نجات دهند، و بدين گونه خود را مى‌فريبد و در اين فريفتگى باقى مى‌ماند تا عذاب خدا برسد و سرانجام اين مطلب بر او مكشوف شود كه در گمراهى دور گرفتار بوده و هيچ كارى از دست آنان براى او بر نمى‌آيد.

فَلَوْ لا نَصَرَهُمُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ قُرْباناً آلِهَةً پس چرا كسانى كه جز خدا براى نزديك شدن به خدا به خدايى گرفته بودند، به يارى ايشان برنخاستند؟

بَلْ ضَلُّوا عَنْهُمْ‌ بلكه از ايشان گم شدند؟

در هنگام نزول عذاب اين خدايان از ايشان گم شدند و هيچ اثرى از ايشان نديدند، و حال ايشان همچون حال هر دروغ و فريبى شد كه از آن صورتهايى‌