تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٦٩ - شرح آيات

خندق براى مواجهه با سلاحهاى متعارفى است نه با سلاحى اتمى.

چنين است گوش و چشم و قلب از افزارهايى كه براى رويارويى با خطرهاى عادى به كار برده مى‌شود، و براى كسى كه مخالف اراده خدا باشد كارى از آنها ساخته نيست.

إِذْ كانُوا يَجْحَدُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَ حاقَ بِهِمْ ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ‌ چه آنان منكر آيات خدا بودند، و آنچه كه آن را استهزا مى‌كردند بر سرشان آمد.

از حقايق بزرگى كه منكر آنها بودند، و آنها را ريشخند مى‌كردند. هيمنها همچون صاعقه بر ايشان نازل شد، و بر كسانى كه در خط باطل ايشان حركت كنند نيز چنين خواهد شد.

/ ١٧٤ [٢٧] پيوسته بر طبيعتى كه در پيرامون ما است، آثارى مشاهده مى‌كنيم كه از سنّتهاى خدا در تاريخ حكايت مى‌كنند، پس اين شهرهايى كه در اطراف ما است بر اثر گمراهى گذشتگان از حق بدين صورت در آمده است. ولى آيا ناگهانى و بدون شنيدن هشدار چنين شده‌اند؟ هرگز ...

افراد قبيله قريش بر شهرهاى مدين و ثمود در سفرهاى تابستانى خود به سوى شمال، و بر شهرهاى احقاف در هنگام سفرهاى زمستانى خود به طرف جنوب مى‌گذشتند و ويرانه‌هاى آنها را مشاهده مى‌كردند، و قرآن آمد كه آنان را با عبرت گرفتن از اين شهرهاى فرو ريخته و چاههاى بيكار مانده بصيرتى بخشد، و آنها را حكايت كننده از انسانيت در ضمن عبور آن از ميان اسلاف ايشان قرار دهد تا شايد با بهره بردارى از تجارب ايشان به سعادت برسند.

وَ لَقَدْ أَهْلَكْنا ما حَوْلَكُمْ مِنَ الْقُرى‌ و شهرهايى را كه در پيرامون شما بود ويران و (مردمان آنها را) هلاك كرديم.

در هر شهرى كه زندگى مى‌كنى بر شهرها و روستاهاى پيرامون جايگاه خود بگذر. در كنار ويرانه‌هاى آنها توقف كن و با آثار گذشتگان به گفتگو بنشين و از آنها بپرس كه: چرا هلاك و ويران شدند، و پيش از اين كه خودت عبرتى براى ديگران شوى، از آنها عبرت بگير؛ در همه سرزمينها از اين آثار گذشتگان وجود