تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٧ - كلام در اطراف رفع قلم

موضوع است براى حكم به ضمان و پ رواضح است كه در تحقق اين موضوع قصد و نيّت دخيل نمى‌باشد.

قوله: ثمّ انّ القلم المرفوع الخ: حاصل مراد مرحوم مصنّف اين است كه:

مقصود از « رفع قلم» در حديث شريف رفع قلم تكليف بوده كه در حق بالغين و عاقلين جعل شده و بدنبالش عقاب و مؤاخذه ميباشد بنابراين معناى عبارت آنستكه:

تكليفى كه مخالفتش عقاب‌آور است از صبى و مجنون مرفوع مى‌باشد بديهى است تعزيراتى كه در برخى موارد در حق صبى و مجنون ثابت هستند از موضوع اين حديث تخصّصا خارج مى‌باشند و بدين ترتيب نميتوان خروج آنها را منشاء اشكال بر حديث و استدلال بآن قرار داد.

مقاله مرحوم محقق يزدى‌

مرحوم محقق يزدى در حاشيه ميفرمايند:

انصاف اين است كه از حديث شريف بيش از رفع قلم مؤاخذه استفاده نميشود و مراد از مؤاخذه عقوبت اخروى و دنيوى همچون حدود و قصاص مى‌باشد و پ رواضح است اين مقدار محتاج به تقريبى كه مرحوم مصنف ايراد فرموده‌اند نمى‌باشد چ ه آنكه معناى مزبور از حديثن ظاهر و آشكار بوده با قطع نظر از اينكه فقره ياد شده را علت يا معلول براى حكم مذكور در روايت قرار دهيم، بنابراين حديث شامل جناياتى كه موجب ثبوت مال بوده و نيز اتلافاتى كه باعث غرامت ماليّه هستند نمى‌باشد در نتيجه بايد گ فت:

عبارت « و قد رفع القلم عنهما» تقريب است براى عدم لحوق حكم عمد نه ثبوت ديه بر عاقله و با توجه باين معنا ديگر وجهى براى كلام مصنف كه فرموده‌اند:

و لا بمقتضى شبه العمد و هو الدية فى مالهما ... نمى‌باشد.