تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٧٢ - آيات قرآنى

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايد:

از تفسير مجمع البيان منقول است كه اماميه و شافعيه و ديگران معتقدند معناى تراضى به تجارت عبارتست از آنكه يا بواسطه تصرف بيع را امضاء نموده و يا پ س از عقد طرفين در امضاء يا بهم زدن معامله مخيّر باشند.

شايد بتوان گ فت معناى مزبور با احتمالى كه ما بيان نموده و گ فتيم: احتمالا « عن تراض» خبر بعد از خبر است مناسب باشد.

شرح مطلوب‌

قوله: بالادلة الاربعة: مقصود كتاب، سنّت، عقل و اجماع است.

قوله: و لا تأكلوا اموالكم‌ الخ: آيه (٢٩) از سوره نساء.

قوله: دلّ بمفهوم الحصر: يعنى حصر اكل مال الغير در تجارت ناشى از تراضى.

قوله: او سياق التحديد: مقصود مفهوم وصف مى‌باشد.

قوله: غير داخل فى المستثناء: مستثنا عبارتست از تجارتى كه نشوّ و صدورش از روى تراضى طرفين بوده و در هنگام انشاء رضايت باشد و در بيع فضولى چ ون رضايت بعد از انشاء عقد حاصل مى‌شود از اين‌رو در مستثنا داخل نيست.

قوله: انّ دلالته على الحصر: ضمير در « دلالته » به استثناء راجع است.

قوله: كما هو ظاهر اللفظ: چ ه آنكه لفظ مستثنامنه « الباطل » بوده و لفظ مستثنا عبارت است از « تجارة عن تراض».

قوله: خارجا عن حكمه: كلمه « خارجا » منصوب است تا حال باشد از « تجارة عن تراض» و ضمير در « حكمه » به « باطل » راجع است.

قوله: مع تسليمه: يعنى تسليم ثبوت مفهوم.

قوله: كما فى ما نحن فيه: چ ه آنكه در خارج غالبا تجارت‌ها ناشى از تراضى طرفين مى‌باشد.