تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٤ - تحقيق مرحوم مصنف در معناى لفظ«اكراه»
عجز از توريه و عدم قدرت بر آن شرط نيست و جهت آن اين است كه:
حمل عمومات رفع اكراه و نيز خصوص نصوصى كه در باب طلاق و عتق مكره وارد شده و همچنين اجماعات و شهراتى كه در حكم مكره ادّعاء شده بر صورتى كه بواسطه جهل يا وحشت و ترس از توريه نمودن عجز باشد بعيد بنظر مىرسد بلكه ميتوان گ فت اساسا حمل مزبور نسبت به بعضى از اين ادلّه صحيح نيست از اين گ ذشته قدرت بر توريه كلام را از حيّز اكراه خارج نكرده بلكه عرفا اين معنا باز صادق مىباشد.
سپس مرحوم مصنّف ميفرمايند:
از پ ارهاى اخبار اينطورن استفاده ميشود كه در صدق اكراه عجز از تفصّى به غير توريه نيز شرط نمىباشد نظير روايت ابن سنان از مولانا ابى عبد اللّه (ع):
قال: لا يمين فى غضب و لا فى قطيعة رحم و لا فى جبر و لا فى اكراه.
قلت: اصلحك اللّه فما الفرق بين الجبر و الاكراه؟
قال: الجبر من السّلطان و يكون الاكراه من الزوجة و الام و الاب و ليس ذلك بشىء.
امام عليه السّلام فرمودند:
در مورد غضب و قطع رحم و جبر و اكراه قسم منعقد نميشود.
راوى مىگويد عرضه داشتم:
خداوند متعال شما را خوش بدارد، چ ه فرقى است بين جبر و اكراه؟
حضرت فرمودند:
جبر از ناحيه حاكم است ولى اكراه از جانب همسر و مادر و پ در مىباشد.
شرح
قوله: عموم رفع الاكراه: مقصود حديث رفع است كه نقل آن مشهور مىباشد و قبلا اين حديث را ذكر نموديم.
قوله: فى طلاق المكره و عتقه: مانند روايتى كه ذيلا نقل مىشود: