٥٢٩٣.امام صادق عليه السلام : مردى بر امير المؤمنين عليه السلام وارد شد و چند روزى ميهمان آن حضرت بود . سپس نزد ايشان دعوايى مطرح كرد كه قبلاً (يعنى از روز اول ورودش) با اميرالمؤمنين در ميان نگذاشته بود . حضرت فرمود : تو شاكى هستى ؟ عرض كرد : آرى . امام فرمود : از پيش ما برو ؛ زيرا رسول خدا صلى الله عليه و آلهنهى فرمود ، از اين كه شاكى بدون حضور طرف دعوايش ميهمان (قاضى) باشد .

ط ـ تلقين نكردن به گواهان

٥٢٩٤.مستدرك الوسائل : رسول خدا صلى الله عليه و آله از اين كه قاضى فقط به يكى از طرفين مخاصمه ، نيك بنگرد و توجّه كند نهى فرمود و از تلقين كردن به گواهان نيز نهى فرمود .

١٥٢٧ قاضيانى كه خداوند آنها را كمك و راهنمايى مى كند

٥٢٩٥.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هيچ قاضى اى از قاضيان مسلمانان نيست ، مگر اين كه دو فرشته با اويند و تا زمانى كه خواهان حقيقت باشد ، او را به سوى آن راهنمايى مى كنند . امّا هر گاه در پى حقيقت نبود و عمدا ستم و حقّ كشى كرد ، آن دو فرشته از او بيزارى مى جويند و وى را به خودش وامى گذارند .

٥٢٩٦.امام على عليه السلام : دست رحمت خدا ، بر فراز سر قاضى در حركت است . پس هر گاه ستم و حقّ كشى كند ، خداوند او را به خودش وا مى گذارد .

١٥٢٨ اقسام قاضيان

٥٢٩٧.امام صادق عليه السلام : قاضيان چهار گروهند : سه گروه در آتشند و يك گروه در بهشت . مردى كه دانسته حكم ناحقّ صادر كند ، اين قاضى در آتش است . مردى كه ندانسته (و بى اطلاع از احكام و قوانين) حكم ناحقّ دهد ، اين نيز در آتش است . مردى كه ندانسته حكم درست و حقّ صادر كند ، اين هم در آتش است و مردى كه دانسته حكم حقّ و درست را صادر كند ، اين قاضى در بهشت است .

١٥٢٩ قضاوت زن

٥٢٩٨.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : زن ، نبايد قاضى باشد و ميان مردم داورى كند .

٥٢٩٩.امام باقر عليه السلام : زن ، نه عهده دار مـسند قـضاوت مى شود و نه عهده دار منصب امارت .

١٥٣٠ قضاوت بر اساس بيّنه

٥٣٠٠.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ وقتى دو نفر درباره ارثيه و مقدارى اشياى فرسودهـ : ممكن است كه يكى از شما در اقامه حجّت و دليل از ديگرى زبان آورتر باشد . پس ، هر كس كه من از حقّ برادرش به نفع او حكم دهم ، در حقيقت تكّه اى آتش در اختيارش مى گذارم . در اين هنگام هر يك از آن دو مرد عرض كرد : اى رسول خدا ، من حقّم را به طرفم بخشيدم . رسول خدا فرمود : نه ،بلكه برويد و حقجويانه اموال را قسمت كنيد و آن گاه قرعه زنيد وسپس يكديگر را حلال كنيد .

٥٣٠١.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ خطاب به امرؤ القيس كه با مردى بر سرِ زمينى دعواـ : بيّنه (و شاهدى) دارى ؟ عرض كرد : خير . فرمود : پس او را سوگند ده . امرؤ القيس عرض كرد : در اين صورت زمين مرا مى برد . فرمود : اگر با سوگندش زمين تو را ببرد ، از كسانى خواهد بود كه خداوند در روز قيامت به وى نمى نگرد و اعمالش را نمى پذيرد و عذابى دردناك دارد . آن مرد به وحشت افتاد و زمين را به امرؤ القيس برگرداند .

٥٣٠٢.امام على عليه السلام : پنج چيز است كه بايد قاضى (درباره آنها)به ظاهِر حُكم عمل كند : ولايت (حقّ ولايت و سرپرستى كه خداوند ، يا امام براى هر كس ، يا ولىّ طفل قرار داده است) ، همسران (يعنى مسأله زناشويى كه بين مسلمانان مشهوراست) ، ميراثها ، ذبايح(حلال بودن كشتار مسلمانان) و شهادات . هر گاه شهود ، در ظاهر امين و در خور اعتماد باشند ، شهادتشان پذيرفته است و لازم نيست از باطن آنها جست وجو كرد .

٥٣٠٣.امام صادق عليه السلام : زمـانـى كـه قـائم آل محمّد عليه السلام ، قـيام كند ، به حكم داود ميان مردم داورى مى كند و نيازى به بيّنه (شهود و مدرك) ندارد . خداوند متعال اين حكم را به او الهام مى كند و او به علمش قضاوت مى كند .

١٥٣١ فرمايش امام: هان! اين يك داورى است!

٥٣٠٤.امام صادق عليه السلام : كودكان مكتبى دستخطهاى خود را در مقابل اميرالمؤمنين نهادند ، تا بهترين آنها را انتخاب كند ؛ حضرت فرمود : هان ! اين يك داورى است ! و ظلم در اين باره ، مانند ظلم در قضاوت است ! به معلّم خود بگوييد كه اگر براى تنبيه بيش از سه ضربه بزند ، قصاص مى شود .

٣٣٥

دل

١٥٣٢ دل

٥٣٠٥.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : همانا خداوند متعال در زمين ظرفهايى دارد . بدانيد كه آن ظرفها ، همان دلهايند . پس دوست داشتنى ترين دلها نزد خداوند ، رقّت آميزترين و صافترين و سخت ترين آنهاست : با رقّت ترين آنها براى برادران و صافترين آنها از گناهان و سخت ترين آنها در راه خدا .

٥٣٠٦.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خداوند تبارك و تعالى، به چهره ها و داراييهاى شما نمى نگرد، بلكه به دلها و كرده هاى شما مى نگرد .

٥٣٠٧.امام على عليه السلام : دل، كتاب ديده است .

٥٣٠٨.امام على عليه السلام : اين دلـهـا ظـرفهايى اسـت و بـهترين آنـهـا پر گنجايش ترين و نگاهدارنده ترين آنهاست .

٥٣٠٩.امام صادق عليه السلام : جايگاه خرد ، مغز است و قساوت و رقّت در دل است .

٥٣١٠.امام صادق عليه السلام : جايگاه دل نسبت به بدن ، همچون جايگاه امام و پيشواست نسبت به مردم .

٥٣١١.امام جواد عليه السلام : ره سپردن به سوى خداوند متعال با دلها ، از به رنج افكندن اعضاى بدن با اعمال ، رساننده تر (به سر منزل مقصود) است .