«چون به آدمى گزندى رسد به پروردگارش روى مى آورد و او را مى خواند . آن گاه چون به او نعمتى بخشد، همه آن دعاها را كه پيش از اين كرده بود از ياد مى برد و براى خدا همتايانى قرار مى دهد تا (مردم را) از طريق او گمراه كند . بگو : با كفر خويش اندكى (از زندگانى) بهره مند شو ، كه تو از دوزخيانى» [١] .

«يا آن كيست كه درمانده را چون بخواندش پاسخ مى دهد و گرفتارى از او دور مى كند و شما را در زمين جانشين پيشينيان مى سازد . آيا معبودى با خداست؟ چه اندك پند مى گيريد» .

ر . ك : زمر : آيه ٤٩ و يونس : آيه ٢٢ و عنكبوت : آيه ٦٥ و روم : آيه ٣٣ و انعام : آيات ٤٠ ، ٤١ ، ٦٣ و اسراء : آيه ٦٧ .

٢١٠٧.بحار الأنوار : خداوند مـتـعال بـه داود ، صلوات اللّه عليه ، وحى فرمود كه : در زمان آسايش و خوشى به ياد من باش ، تا من در هنگام سختى و گرفتارى دعايت را اجابت كنم .

٢١٠٨.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : در هنگام آسايش خود را به خدا بشناسان تا در هنگام گرفتارى و سختى تو را بشناسد .

٢١٠٩.امام باقر عليه السلام : سزاوار است كه مؤمن در هنگام خوشى و آسايش همان گونه دعا كند كه در هنگام سختى و گرفتارى .

٦٨٤ تشويق به دعا كردن براى هر حاجتى

٢١١٠.بحار الأنوار ـ خداوند به موسى وحى فرمود كه ـ : اى موسى ! هر چه نياز دارى از من بخواه ، حتّى علوفه گوسفند و نمك خميرت را .

٢١١١.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : براى هر حاجتى كه داريد ، حتّى اگر بند كفش باشد ، دست خواهش به سوى خداوند عز و جل دراز كنيد ؛ زيرا كه تا او آن را آسان نگرداند آسان (و برآورده) نشود .

٢١١٢.امام باقر عليه السلام : حاجتهاى كوچك خود را خرد و كم اهميّت مشماريد ؛ زيرا محبوبترين مؤمنان نزد خداوند متعال كسى است كه بيشتر درخواست كند .

٦٨٥ دعا كليد اجابت است

«و چون بندگان من درباره من از تو بپرسند ، (بگو كه) من نزديكم و به نداى كسى كه مرا بخواند پاسخ مى دهم . پس، بايد به نداى من پاسخ دهند و به من ايمان آورند تا راه راست يابند» .

٢١١٣.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هرگاه خداوند بخواهد كه خواهش بنده اى برآورد ، اجازه (و توفيق) دعا كردن به او عطا فرمايد .

٢١١٤.امام على عليه السلام : هر كه دَرِ (رحمت) خداى سبحان را بكوبد آن در به رويش باز شود .

٢١١٥.امام حسن عليه السلام : خداوند عز و جل باب مسألت (و دعا) را به روى هيچ كس نگشود ، كه باب اجابت را به روى او بسته باشد .

٦٨٦ شرايط استجابت دعا

١ ـ شناخت

٢١١٦.امام صادق عليه السلام ـ در پاسخ به گروهى كه از آن حضرت پرسيدند : چرا ماـ : چون كسى را مى خوانيد كه نمى شناسيدش .

٢١١٧.امام صادق عليه السلام ـ در باره آيـه «پـس ، بـايد دعوت مرا اجابت كنـ : يعنى بدانند كه من مى توانم آنچه را از من مى خواهند به آنان بدهم .

٢ ـ عمل كردن به مقتضاى شناخت

٢١١٨.امام على عليه السلام ـ در پاسخ به اين سؤال كه : خداوند فرموده است ـ : زيرا دلهاى شما هشت خيانت كرده است : نخستين آنها اين است كه شما خدا را شناختيد ، امّا حقّ او را چنان كه بر شما واجب كرده است ادا نكرديد ؛ بنابر اين ، شناخت شما به كارتان نيامد ... وقتى درها و راههاى دعا را بسته ايدچه دعايى از شما مستجاب مى شود ؟.

٣ ـ پاكى درآمد

٢١١٩.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : همانا بنده دستش را (براى دعا) به درگاه خدا بالا مى برد در حالى كه خوراكش حرام است ؛ با چنين حالى ، چگونه دعايش مستجاب شود ؟.

٢١٢٠.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : در آمدت را پاك كن تا دعايت مستجاب شود؛ زيرا هرگاه آدمى لقمه [حرام ]به دهان خود ببرد ، تا چهل روز دعايى از او پذيرفته نمى شود .

٢١٢١.امام صادق عليه السلام : هريك از شما كه مى خواهد دعايش مستجاب شود ، درآمد خود را پاك كند و حقّ مردم را بپردازد . دعاى هيچ بنده اى كه مال حرامى در شكمش باشد يا مظلمه كسى به گردنش باشد ، به درگاه خدا بالا نمى رود .

٤ ـ حضور و رقّت قلب در هنگام دعا

٢١٢٢.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : بدانيد كه خداوند ، دعايى را كه از دلى غافل و بى خبر باشد ، نمى پذيرد .

٢١٢٣.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : دعـا كـردن را در هنگام رقّت قـلب غنيمت شمريد ، كه رقّت قلب ، رحمت است .

٢١٢٤.امام صادق عليه السلام : خداوند دعايى را كه با سنگدلى همراه باشد مستجاب نمى كند .

٢١٢٥.امام صادق عليه السلام : هر زمان كه به يكى از شما رقّت قلب دست داد ، دعا كند ؛ زيرا قلب تا خالص و پاك نشود رقّت نمى يابد .

٦٨٧ موانع اجابت دعا

١ ـ گناه

٢١٢٦.امام باقر عليه السلام : (گاه) بنده از خداوند حاجتى را مـى خـواهد و از شأن خداست كه آن را در آينده اى نزديك ، يا با تأخير برآورده سازد ؛ امّا بنده بعدا مرتكب گناهى مى شود . پس ، خداوند تبارك و تعالى به فرشته مى گويد : حاجت او را برآورده مساز و او را از آن محروم گردان ؛ زيرا كه او خود را در معرض خشم من نهاد و مستوجب محروميت از سوى من شد .

٢ ـ ستم

٢١٢٧.امام على عليه السلام : خداوند عز و جل به عيسى بن مريم عليه السلام وحى فرمود: به اشراف بنى اسرائيل بگو كه ... من دعاى هيچ يك از شما و هيچ يك از كسانى را كه حقّى از مخلوقات مرا به گردن دارند ، اجابت نمى كنم .

٢١٢٨.امام صادق عليه السلام: خـداونـد عز و جل مـى فرمايد : سوگند به عزّت و جلالم كه دعا و نفرين ستمديده اى را در حقّ ستم كننده بدو ، كه خود نسبت به ديگرى چنان ستمى را روا داشته است اجابت نمى كنم .

[١] زمر ، آيه ٨ .