«البته نبايد كسانى كه كافر شده اند تصوّر كنند كه اگر به ايشان مهلت مى دهيم، براى آنان خوب است. ما فقط به ايشان مهلت مى دهيم تا بر گناه خود بيفزايند و (آن گاه) عذابى خفّت آور خواهند داشت» .

٦١٨٥.امام على عليه السلام : اى فرزند آدم ! هرگاه ديدى كه گناه مى كنى و با اين حال پروردگار سبحان نعمت هايش را پياپى به تو ارزانى مى دارد ، از او برحذر باش .

٦١٨٦.امام على عليه السلام : اى مـردم ، همان گونه كــه خداوند شما را از سختى و عذاب ترسان مى بيند بايد از نعمت نيز هراسان ببيند ؛ زيرا هر كه دَرِ نعمت به رويش گشوده شود و آن را مهلت خداوندى نداند از پيشامدى ترسناك خود را ايمن پنداشته است و هركس به تنگدستى گرفتار آيد و آن را آزمايشى (الهى) نداند ، پاداشى را كه در انتظار اوست از دست داده است .

٦١٨٧.امام على عليه السلام : بسا نعمت داده اى كه به تدريج به خشم خدا نزديكتر مى شود و بسا بلا زده اى كه با آن بلا ، به او خوبى شده است .

٦١٨٨.امام حسين عليه السلام : استدراج و مهلت دهــى خداوند سبحان به بنده اش اين است كه به او نعمت هاى فراوان دهد و توفيق شكرگزارى را از وى بگيرد .

١٧٣٢ بازگو كردن نعمت هاى خدا

«و امّا از نعمت پروردگارت (با مردم) سخن گوى» .

٦١٨٩.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خداوند دوست دارد كه اثر نعمت خود را در بنده اش ببيند .

٦١٩٠.ابو الاحوص ـ به نقل از پدرش ـ : با سر و وضع نامطل آيا مال و ثروت دارى ؟ گفت : آرى ، خداوند همه چيز به من داده است . فرمود : اگر ثروت دارى بايد (آثار آن) در وجود تو به چشم خورد .

٦١٩١.امام على عليه السلام : خداوند زيباست و زيبايى را دوست مى دارد و دوست دارد اثر نعمت را در بنده خود ببيند .

٦١٩٢.امام صادق عليه السلام : هرگاه خداوند به بنده خود نعمتى عطا كند و آن نعمت در وجود او به چشم خورد ، حبيبِ بازگو كننده نعمت خدا ناميده مى شود . و هرگاه خداوند به بنده اى نعمتى دهد وآن نعمت در وجود او نمايان نباشد ، دشمن تكذيب كننده نعمت خدا خوانده مى شود .

٦١٩٣.امام صادق عليه السلام : من خوش ندارم كه مرد نعمتى از خدا داشته باشد و آن را اظهار نكند .

١٧٣٣ تماميّت و كمال نعمت

٦١٩٤.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كه شب و روز خود را سپرى كند و از سه چيز برخوردار باشد نعمت دنيا بر او تمام شده است : كسى كه صبح و شامش را در تندرستى و آسايش خاطر گذراند و خوراك روز خود را داشته باشد و اگر چهارمين نعمت را هم داشته باشد ، نعمت دنيا و آخرت را كامل دارد و آن(چهارمين) نعمت ايمان است .

٦١٩٥.امام على عليه السلام : با فروتنى، نعمت كامل مى شود.

٦١٩٦.امام على عليه السلام : با شكيبايى بر طاعت خدا و دورى از مـعصيت او، نعمت هايش را برخويش كامل سازيد.

٦١٩٧.امام صادق عليه السلام : نعمت دنيا ، امنيّت و تندرستى است و نعمت كامل در آخرت ، وارد شدن به بهشت است و بنده اى كه به بهشت نرود هرگز نعمت بر او كامل نشده است.

٣٨١

نَفْس

١٧٣٤ نفْس امّاره

«و من نفْس خود را تبرئه نمى كنم، چرا كه نفس همواره به بدى فرمان مى دهد، مگر آن جا كه پروردگارم رحم كند. همانا پروردگار من آمرزنده مهربان است» .

٦١٩٨.امام على عليه السلام : نفْسِ بـد فـرمانِ ظاهر آرا ، همچون مـنافق ، چاپلوسى مى كند و خود را چون دوستى سازگار و دلسوز جلوه مى دهد و همين كه فريب داد و (بر انسان) دست يافت ، چون دشمن مسلّط مى شود و با خودخواهى و قلدرى فرمان مى راند و (شخص را) به جايگاه هاى بدى و هلاكت مى كشاند .

٦١٩٩.امام سجّاد عليه السلام ـ در مناجاتـ : خداى من، به تو شكايت مى كنم از نفْسى كه همواره به بدى فرمان مى دهد و به سوى گناه مى شتابد و به معاصى تو حريص است ... پُر عذر و بهانه است و آرزوى دراز دارد ، اگر به او گزندى رسد ، بيتابى مى كند و اگر خير و بركتى رسدش ، بخل مى ورزد ، شيفته بازى و سرگرمى است ، آكنده از غفلت و بى خبرى است ، مرا به سوى گناه مى شتاباند و در كار توبه امروز و فردا مى كند .

١٧٣٥ نفْس ملامتگر يا وجدان بيدار

«و سوگند به نفْس ملامتگر» .

٦٢٠٠.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش به ابن مسعودـ : اى پسر مسعود ، كارهاى شايسته و نيك بسيار به جاى آر ؛ زيرا نيكوكار و بدكار هر دو پشيمان مى شوند . نيكوكار مى گويد : كاش خوبى هاى بيشترى انجام مى دادم و بدكار مى گويد : كوتاهى كردم . گواه اين مطلب ، سخن خداوند متعال است كه مى فرمايد : «و سوگند به نفس ملامتگر» .

١٧٣٦ تعليم نفس و تربيت و تهذيب آن

«سوگند به نَفْس (انسان) و آن كس كه آن را سامان داد. سپس پليدكارى و پرهيزگاريش را بر آن الهام كرد. هر كس آن را پاك گردانيد، قطعا رستگار شد و هر كه آلوده اش ساخت، قطعا در باخت» .

٦٢٠١.امام على عليه السلام : اى مردم، به تـربيت نفْس هاى خود بپردازيد و آن را از حرص به عادت هايش بازداريد .

٦٢٠٢.امام على عليه السلام : از طــريق جهادِ پيگير بـا نفْس هايتان بر آنها مسلّط شويد .

٦٢٠٣.امام على عليه السلام : همانا تقواى الهى داروى درد دل هاى شماست ... و پاك كننده آلودگى جان هايتان .