٥٣٣١.الكافي : از نجواهاى خداوند عز و جل با موسى عليه السلام اين بود : اى موسى ! در دنيا آرزوى خود را دراز مگردان ، كه دلت سخت مى شود و سختدل از من دور است .

٥٣٣٢.مسيح عليه السلام : ستور را هر گاه سوار نشوند و از آن بار و كار نكشند ، سركش و كج خلق مى شود . دلها نيز چنين اند ، هر گاه با ياد مرگ نرم نشوند و عبادت مداوم آنها را به رنج نيفكند ، سخت و درشت مى شوند .

٥٣٣٣.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : در غير از يــاد خــدا ، زياده گويى نكنيد ؛ زيرا زياده گويى در غير ياد خدا ، موجب سختدلى مى شود و دورترين مردم از خدا ، سختدل است .

٥٣٣٤.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : سه چيز دل را سخت مى كند : شنيدن لهو ، شكار و آمد و شد به دربار سلطان .

٥٣٣٥.امام على عليه السلام : اشكها نخشكيد مگر به سبب سخت شدن دلها و دلها سخت نشد مگر به سبب فزونى گناهان .

٥٣٣٦.امام على عليه السلام : بسيارىِ مال و ثروت ، مايه تباهى دين و سختى دل است .

٥٣٣٧.امام على عليه السلام : نـگاه كردن بـه شخص بـخيل ، دل را سخت مى گرداند .

٥٣٣٨.امام باقر عليه السلام : خداوند را براى دلها و بدنها كيفرهايى است ؛ تنگى در معيشت و سستى در عبادت و به هيچ بنده اى كيفرى بزرگتر از سختدلى چشانده نشده است .

١٥٤١ بيمارى دل

«در دلهايشان مرضى است و خدا بر مرضشان افزود و به (سزاى) آنچه به دروغ مى گفتند، عذابى دردناك خواهند داشت» .

٥٣٣٩.امام على عليه السلام : از بگو مگوى بيهوده و ستيزه كردن بپرهيزيد؛ زيرا اين دو كار ، دلها را نسبت به برادرانْ بيمار مى كنند و از آنها نفاق مى رويد .

٥٣٤٠.امام على عليه السلام : هيچ دردى براى دلها، دردناك تر از گناهان نيست.

١٥٤٢ آنچه دل را درمان مى كند

«اى مردم ، براى شما از جانب پروردگارتان اندرزى و درمانى براى آنچه در سينه هاست و رهنمود و رحمتى براى گروندگان (به خدا) ، آمده» .

٥٣٤١.امام على عليه السلام : همانا پرواى از خدا، داروىِ دردِ قلوب شماست و بينا كننده كورى دلهايتان و شفابخش بيمارى جسمهايتان و اصلاح كننده تباهى سينه هايتان و پاك كننده آلودگى جانهايتان و زداينده نابينايى ديدگانتان .

١٥٤٣ آنچه دل را مى ميراند

٥٣٤٢.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : چهار چيز دل را مى ميراند : گناه روى گناه ، همسخن شدن زياد با زنان ، بگو مگو كردن با احمق : تو مى گويى و او مى گويد و هرگز به راه نمى آيد و همنشينى با مردگان . عرض شد : اى رسول خدا ، منظور از مردگان چيست ؟ فرمود : هر توانگر خوشگذران .

٥٣٤٣.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در اندرزهاى خود به ابوذرـ : از خنده زياد بپرهيز ، كه آن دل را مى ميراند .

٥٣٤٤.امام على عليه السلام : هـر كه پـارسايى اش انـدك باشد ، دلش بميرد و هر كه دلش بميرد ، به دوزخ رود .

١٥٤٤ آنچه دل را زنده مى كند

٥٣٤٥.لقمان عليه السلام ـ در اندرز به فرزندشـ : فرزندم ! با دانشمندان بنشين و زانو به زانوى آنان بزن ؛ زيرا خداوند عز و جل ، همچنان كه زمين را با بارش آسمان حيات مى بخشد ، دلها را با نور حكمت زنده مى كند .

٥٣٤٦.پيامبرخدا صلى الله عليه و آله: خداوند عز و جل مى فرمايد : گفتگوى علمى ميان بندگان من از چيزهايى است كه دلهاى مرده با آن زنده مى شود ، به شرط آن كه آنها در اين گفتگو ، به امر (اصول يا فروع دين) من برسند .

٥٣٤٧.امام على عليه السلام ـ در سفارش به فرزند بزرگوارش حسن عليه السلامـ : دل خويش را با موعظه ، زنده كن و با دل بر كندن از دنيا ، بميرانش .

٥٣٤٨.امام على عليه السلام : ديدار اهل خير ، مايه آبادانى دلهاست .

٥٣٤٩.امام على عليه السلام ـ در سفارش به فرزند بزرگوارش حسن عليه السلامـ : اى فرزندم ، تو را به پرواى از خدا و پايبندى به فرمان او و آباد كردن دلت با ياد او سفارش مى كنم .

١٥٤٥ آنچه دل را نرم مى كند

٥٣٥٠.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ خطاب به مردى كــه از سختدلى خود نزد آن حضرت شِكـ : اگر مى خواهى دلت نرم شود ، مستمند را اطعام كن و بر سر يتيم دست نوازش بكش .

٥٣٥١.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : دلهاى خود را به رقّت عادت دهيد و زياد بينديشيد و از خوف خدا بسيار بگرييد .

٥٣٥٢.نهج البلاغة : جامه اى كهنه و وصله خورده بر تن امام على عليه السلامديدند . علّت را پرسيدند . فرمود : اين جامه ، دل را به خشوع مى كشد و نفس را خوار و رام مى گرداند و براى مؤمنان ، سر مشق است .

٥٣٥٣.امام باقر عليه السلام : با ذكر بسيار (خدا) در خلوتها ، رقّت قلب بجوى .

ر . ك : عنوان ٤٧ «گريستن» .

١٥٤٦ آنچه دل را صيقل مى دهد

٥٣٥٤.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هـمـچنان كه آهـن اگر آب به آن رسد زنگ مى زند ، اين دلها نيز زنگار مى بندد . عرض شد : صيقل دادن آنها به چيست ؟ فرمود : بسيار به ياد مرگ بودن و تلاوت قرآن .

٥٣٥٥.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : صـيـقـل دهنده اين دلها ، ياد خدا و تلاوت قرآن است .

٥٣٥٦.امام على عليه السلام : دلت را با موعظه ، زنده گردان ... و آن را با حكمت ، روشنايى بخش .

٥٣٥٧.امام صادق عليه السلام : دلها نيز ، همچون مس ، زنگار مى بندد ، پس آنها را با استغفا�� صيقل دهيد .