٥٣١٦.امام صادق عليه السلام ـ درباره آيه : «مگر كسى كه دلى سالم به سوى خدـ : دل سالم ، دلى است كه پروردگارش را ديدار كند در حالى كه احدى جز او در خود نداشته باشد و هر دلى كه در آن شرك يا شكّ باشد ، منحطّ است .

٥٣١٧.امام صادق عليه السلام ـ نـيـز درباره همين آيهـ : قلب سالم ، قـلبى است كه از دنيا دوستى ، سالم باشد .

١٥٣٤ چشم دل

٥٣١٨.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : اگر شيطانها برگِرد دلهاى آدميان نمى گشتند ، هر آينه انسانها ملكوت را مى ديدند .

٥٣١٩.امام على عليه السلام ـ در مـنـاجاتـ : معبودا! بريدن از هـر چيز و روى كردن كامل به خودت را ارزانيم و ديدگان دلهاى ما را به واسطه نور نگاهشان به تو روشن فرما ، تا ديدگان دلها پرده هاى نور را از هم درند و به معدن عظمت بپيوندند و جانهاى ما به عزّتِ قدسِ تو بياويزند .

٥٣٢٠.امام صادق عليه السلام : شيعيان ما در حقيقت داراى چهار چشمند : دو چشم در سر و دو چشم در دل . البته همه مردمان چنين اند ، امّا خداوند عز و جل چشمهاى شما را باز كرده و چشمهاى آنان را كور كرده است .

١٥٣٥ گوش دل

٥٣٢١.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : اگر پراكندگى دلها و دروغگوييهاى شما نبود ، بى گمان آنچه را من مى شنوم شما نيز مى شنيديد .

٥٣٢٢.امام صادق عليه السلام : همانا تو را دلى است و گوشهايى . هر گاه خداوند بخواهد بنده اى را هدايت كند ، گوشهاى دل او را باز مى كند و هر گاه جز اين براى او بخواهد ، گوشهاى دلش را مى بندد وديگر هرگز اصلاح نمى شود و اين است معناى سخن خداوند متعال : «يا بر دلهايشان قفلهاست» [١] .

١٥٣٦ رويكرد و رويگردانى دلها

٥٣٢٣.امام رضا عليه السلام : همانا دلها را رويكردى هست و روى گرداندنى ، نشاطى هست و رخوتى . پس هر گاه رو كنند ، با فهم و بصيرت شوند و هر گاه پشت كنند ، خسته و ملول گردند . بنابراين ، به گاه روى آورى و نشاطشان ، به آنها چنگ زنيد (و در عبادات به كارشان كشيد) و به گاه رويگردانى و رخوتشان ، آنها را به حال خود رها سازيد .

٥٣٢٤.امام عسكرى عليه السلام : هر گاه دلها به نشاط آمدند ، به آنها امانت بسپاريد و هر گاه پشت كردند ، با آنها بدرود گوييد .

١٥٣٧ پاكى دل

٥٣٢٥.موسى عليه السلام : پـروردگارا ، كيستند آن كـسان تـو كه زير سايه عرش تو هستند ، در آن روزى كه هيچ سايه اى جز سايه تو نيست ؟ خداوند به او وحى كرد : پاكدلان .

٥٣٢٦.امام على عليه السلام : جانهاى خود را از شهوات چركين پاك كنيد ، تا به درجات برين دست يابيد .

٥٣٢٧.امام على عليه السلام : دلهاى پاك بندگان ، نظرگاههاى خداى سبحان است . پس هر كه دلش را پاك سازد خداوند به آن بنگرد .

ر . ك : طهارت و پاكى ، باب ١١٧٧ .

١٥٣٨ گشادگى دل

«پس كسى را كه خدا بخواهد هدايتش كند، دلش را به پذيرش اسلام مى گشايد و هر كه را بخواهد گمراه سازد، دلش را سخت تنگ مى گرداند؛ چنان كه گويى به زحمت در آسمان بالا مى رود. اين گونه خدا پليدى را بر كسانى كه ايمان نمى آورند، قرار مى دهد» .

«آيا براى تو سينه ات را نگشاديم؟»

٥٣٢٨.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هنگامى كه آيه «پس كسى را كه خدا بخواهد هدايتش كند ...» نازل شد ، از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله سؤال شد : شرح صدر چيست ؟ فرمود : نورى است ، كه خدا در دل مؤمن مى افكند و بدان سبب سينه اش فراخ مى شود . عرض كردند : آيا براى شناخت آن نشانه اى وجود دارد ؟ فرمود ، آرى ، روى آوردن به سراى جاودانى و دورى گزيدن از سراى پوچى و فريب و آماده شدن براى مرگ ، پيش از فرا رسيدن مرگ .

١٥٣٩ پرده دل

٥٣٢٩.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : مؤمن هر گاه گناه كند ، نقطه اى سياه در دلش پديد آيد . اگر توبه كرد و دست از گناه كشيد و آمرزش خواست ، دلش از آن لكه سياه پاك شود ، امّا اگر بر گناهش بيفزايد ، آن نقطه زياد شود . اين همان زنگارى است كه خداوند متعال در كتاب خود از آن ياد كرده و فرموده است : «نه چنين است ، بلكه آنچه مرتكب مى شدند ، زنگار بر دلهايشان بسته است» [٢] .

٥٣٣٠.امام كاظم عليه السلام : خداوند متعال به داود عليه السلام وحى فرمود كه : اى داود ! ياران خود را از شهوت پرستى بر حذر دار و بيم ده ؛ زيرا كسانى كه دلهايشان آويخته به شهوت دنياست ، دلهايشان از من در پرده است .

١٥٤٠ سختدلى

«سپس دلهاى شما بعد از اين (واقعه) سخت گرديد، همانند سنگ يا سخت تر از آن؛ چرا كه از برخى سنگها جويهايى بيرون مى زند و پاره اى از آنها مى شكافد و آب از آن خارج مى شود و برخى از آنها از بيم خدا فرو مى ريزد. و خدا از آنچه مى كنيد غافل نيست» .

[١] محمّد ، آيه ٢٤ .[٢] مطفّفين ، آيه ١٤ .