٤٥٠٣.تنبيه الخواطر: خداوند متعال به موسى وحى فرمود : اى موسى ! خوبيها را فرا گير و آنها را به مردم نيز بياموز ؛ زيرا من گورهاى آموزگاران و آموزندگان خوبيها را روشن مى سازم ، تا در جاى خود احساس وحشت و تنهايى نكنند .

٤٥٠٤.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : آيا شما را از بخشنده ترين بخشنده خبر ندهم ؟ خداوند بخشنده ترين بخشنده است . و من بخشنده ترين فرزند آدم هستم و بعد از من بخشنده ترين شما ، مردى است كه دانش را آموزش دهد و از اين راه دانش او پخش شود . او در روز قيامت به تنهايى همچون يك امّت برانگيخته مى گردد و نيز مردى كه در راه خداوند عز و جل جانبازى كند تا كشته شود .

٤٥٠٥.امام باقر عليه السلام : جنبندگان زمين و ماهيان درياها و هر موجود ريز و درشتى در زمين و آسمان خدا ، براى آموزگار خوبيها آمرزش مى طلبند .

١٣٣٦ آموختن براى خدا و غير خدا

٤٥٠٦.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كه دانش را براى خدا بياموزد ، به هيچ بابى از آن نرسد مگر اين كه بيش از پيش ، خود را حقيرتر بيند ، با مردم افتاده تر شود ، ترسش از خدا بيشتر گردد و در دين كوشاتر شود . چنين كسى از علم بهره مند مى شود . پس ، بايد آن را بياموزد . امّا كسى كه دانش را براى دنيا و منزلت يافتن نزد مردم و موقعيت يافتن نزد سلطان و حاكم فرا گيرد ، به هيچ بابى از آن نرسد مگر اين كه خود بزرگ بين تر شود و بر مردم بيشتر بزرگى فروشد و از خدا بيشتر غافل شود و از دين بيشتر فاصله گيرد . چنين كسى از دانش سود نمى برد ؛ بنابراين ، بايد (از تحصيل دانش) خوددارى ورزد و عليه خود حجّت و پشيمانى و رسوايى در روز قيامت فراهم نياورد .

٤٥٠٧.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كس دانش را براى فريفتن مردم بجويد ، بوى بهشت را نيابد .

٤٥٠٨.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هـر كه دانـش را براى غـير خدا بياموزد ، جايگاهش دوزخ باشد .

٤٥٠٩.امام على عليه السلام : از علم ، هر آنچه كه برايتان پيش مى آيد فرا گيريد و زنهار كه آن را براى چهار كار بياموزيد : براى فخر فروشى بر علما ، يا ستيزه كردن با جاهلان ، يا خودنمايى در مجالس ، يا جلب كردن توجه مردم به خود و رياست كردن بر آنها .

٤٥١٠.امام صادق عليه السلام : هر كه براى خــدا علم بياموزد و براى خدا (به آن) عمل كند و براى خدا به ديگران آموزش دهد ، در ملكوت آسمانها از او به بزرگى ياد شود و گفته آيد : براى خدا آموخت ، براى خدا عمل كرد و براى خدا آموزش داد !.

١٣٣٧ گزينش آموزگار

٤٥١١.مسيح عليه السلام : حقّ را از اهل باطل فرا گيريد و باطل را از اهل حقّ فرا نگيريد . سخن سنج باشيد .

٤٥١٢.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : علم ، دين است . نماز ، دين است . پس بنگريد كه اين علم را از چه كسى فرا مى گيريد .

٤٥١٣.امام على عليه السلام : حكمت را از هر كه برايت آورد فراگير و بنگر كه چه گفت و منگر كه گوينده كيست .

٤٥١٤.امام كاظم عليه السلام : علم ، جز از عالـم ربّانى به دست نيايد (يا آن را جز از عالم ربّانى نبايد فرا گرفت) و شناخت چنين عالمى به خرد است .

ر . ك : حكمت ، باب ٥٥٩ .

١٣٣٨ حقوق دانش آموز بر آموزگار

٤٥١٥.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : با كسى كه بــه او عـلم مى آموزيد و با كسى كه از او علم فرا مى گيريد ، نرم و ملايم باشيد .

٤٥١٦.امام سجّاد عليه السلام : حقّ شاگرد تو اين است كه بدانى خداوند ، به واسطه علم و دانشى كه به تو داده و از خزانه هاى (دانش) خود براى تو گشوده ، تو را سرپرست شاگردانت ساخته است . بنابراين ، اگر مردم را خوب آموزش دهى و با آنان درشتى و بدرفتارى نكنى و از تعليمشان به ستوه نيايى ، خداوند از فضل خود بر دانش تو بيفزايد . امّا اگر دانش خود را از مردم مضايقه كنى يا وقتى براى آموختن دانش نزد تو آمدند با ايشان درشتى و بدرفتارى كنى ، بر خداوند عز و جل سزاوار است كه علم و شكوه آن را از تو بگيرد و جايگاه تو را از دل مردم بيندازد .

٤٥١٧.امام صادق عليه السلام ـ درباره آيه «به تكبّر از مردم روى مگردان» {/ـ : بايد مردمى كه براى آموختن علم نزد تو مى آيند ، در نظرت يكسان باشند .

١٣٣٩ حقوق آموزگار بر شاگرد

٤٥١٨.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : سه كس اند كه جز منافقى كه نفاقش آشكار است در حقّ آنان بى حرمتى نكند : ريش سفيد اسلام ، پيشواى دادگر و آموزگار خوبيها .

٤٥١٩.امام على عليه السلام : از جمله حقوق شـخـص دانشمند بر تو اين است كه (هر گاه در ميان جمعى بود) بر همگان سلام كنى و به او نيز اختصاصا سلام گويى ، روبه رويش بنشينى ، در حضور او با دست و چشم و ابرو اشاره نكنى ، در مخالفت با نظر او نگويى : «فلانى چنين گفته است» . نزد او از كسى غيبت نكنى ، در مجلسش درگوشى صحبت نكنى ، جامه اش را نگيرى ، اگر خسته بود ، در سؤال كردن اصرار نورزى . از طول مجالسش به تنگ نيايى ؛ زيرا حكايت همنشينى با او حكايت درخت خرمايى است كه انتظار مى كشى تا كى از آن چيزى براى تو بيفتد .

٤٥٢٠.امام على عليه السلام : چاپلوسى و حسادت از اخلاق مؤمن نيست ، مگر در تحصيل دانش .

٤٥٢١.امام سجّاد عليه السلام : حقّ استاد تو اين است كه به ��و احترام گذارى ، محضرش را موقّر دارى ، با دقت به سخنانش گوش بسپارى ، رويت به او باشد و به او توجّه نمايى ، صدايت را بر او بلند نكنى ، هر گاه كسى از او سؤالى كند تو جواب ندهى ، بلكه بگذارى خودش جواب دهد . در محضر او با كسى سخن نگويى ، در حضور او از كسى غيبت نكنى ، اگر پيش تو از او بد گويى شود ، از وى دفاع كنى . عيبهايش را بپوشانى ، خوبيها و صفات نيكش را آشكار سازى ، با دشمن او همنشينى نكنى و با دوستش دشمنى نورزى . هرگاه اين كارها را كردى ، فرشتگان خدا درباره ات گواهى دهند كه تو براى رضاى خداوند جلّ اسمه ، نه براى مردم ، نزد آن استاد رفته اى و دانش او را فراگرفته اى .