الأَوراقِ و حَفِىِّ طَرْفِ الْاحْداقِ.[١] نه تعدادِ قطره‌هاى آب‌ها بر او پنهان مى‌ماند، نه عدد ستارگان آسمان، نه شماره ذرات خاك كه همراه بادها در هوا به پرواز درمى‌آيد؛ نه حركات مورچگان بر سنگ‌هاى سخت و نه استراحت‌گاه مورچه‌هاى ريز در شب‌هاى تار، و نيز از محل ريزش برگ‌ها و حركات پنهان چشم‌ها آگاه است.

و در جاى ديگر فرمود:

وَ لايَخْفى‌ عَلَيْهِ مِنْ عِبادِهِ شُخُوصُ لَحْظَةٍ، وَ لاكُرُورُ لَفْظَةٍ، وَ لاازْدِلافُ رَبْوَةٍ، وَ لاانْبِساطُ خُطْوَةٍ، فِى لَيْلٍ داجٍ، وَ لاغَسَقٍ ساجٍ.[٢] نگاه‌هاى خيره بندگان از او پنهان نيست و نه تكرار الفاظ [بر زبان آنان‌]، نه نزديك شدن به تپه‌ها و بالا رفتن از آن‌ها و نه برداشتن گامهاى بلند در شب‌هاى ظلمانى.

و نيز فرمود:

يَعْلَمُ عَجِيحَ الْوُحُوشِ فِى الْفَلَواتِ، وَ مَعاصِىَ الْعِبادِ فِى الْخَلَواتِ، وَ اخْتِلافَ النِّينانِ فِى الْبِحارِ الْغامِراتِ، وَ تَلاطُمَ الْماءِ بِالرِّياحِ الْعاصِفاتِ.[٣] [خداوند] نَعْره وُحُوش را در بيابان‌ها، و سركشىِ بندگان را در خلوت‌ها، و آمدْ شدِ ماهيان را در درياهاى ژرف، و تلاطم و به هم كوفتنِ آب را بر اثر وزشِ توفان‌ها مى‌داند.

نقش تربيتى ايمان به خداىِ دانا

در جوامع بشرى، به تكرار، اتفاق مى‌افتد كه افرادى با چيره‌دستى و مهارتى ويژه از انجام وظائف انسانى و قانونى خود، شانه خالى مى‌كنند يا آن كه مرتكب جرم و جنايت مى‌شوند و كوچك‌ترين اثرى از جرم باقى نمى‌گذارند، و محاكم قضايى كه دليلى در دست ندارند، قهراً نمى‌توانند آنان را مورد تعقيب قرار داده و به كيفر برسانند و در نتيجه عملًا

[١] - نهج‌البلاغه، خطبه ١٧٨

[٢] - همان، خطبه ١٦٣

[٣] - همان، خطبه ١٩٨