لغزش و كژروى و خيانت، با آب تنزيه بشوييم و محسن و مُسئى، صالح و طالح (نكوكار و بدكردار) شان را برابر بينيم و هر كه را كه بدين نام شُهره است، حريمش را پاس داريم. در حالى كه برخى از آنها، اگرچه اسلام را به هر دليلى پذيرفتند، امّا هيچگاه ايمان به دل‌شان راه نيافت؛ كسانى كه به تعبير قرآن به حوزه كفر نزديك‌تر بودند تا به حوزه ايمان:

هُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْايمَانِ يَقُولُونَ بِأَفْوَاهِهِم مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يَكْتُمُونَ.[١] اينان در آن روز به كفر نزديكتر بودند تا به ايمان؛ چيزى به زبان مى‌گويند كه در دل‌هاى‌شان نيست، و خدا بدانچه پنهان مى‌دارند داناتر است.

برخى‌شان كسانى بودند كه پيامبر ٦ از آنان درباره آينده اسلام در هراس بود. معاويه و پدرش ابوسفيان، كه پاره‌اى از جنايات پسر را ياد كرديم، در جاهليت و خصومت با اسلام پر سابقه‌ترين بودند، حتّا پس از روى كار آمدن، هنوز خاطره «بَدْر» و «احُد» را فراموش نكرده بودند، آيا مقصود از صحابه ايشانند؟! آيا كسانى مانند «حاطب بن ابى بلتعه» و «ابولبابه» كه به پيامبر و ارتش اسلام خيانت كردند و پس از رسوا شدن از درِ توبه درآمدند، كه ستون توبه در «مسجد النبى» يادآورِ اين حقيقت است، از صحابيان ممتاز پيامبراند، كه نبايد مورد جرح و تعديل و نقد قرار گيرند؟ آيا «ثعلبة بن حاطب انصارى» كه در مقام اعتراض نسبت به قانون زكوة در برابر پيامبر ايستادگى كرد و داستان تخلّف او را قرآن در آيات ٧٥ تا ٧٧ آورده است و آن‌ها كه از شركت در جنگ سرباز زدند و فرمان پيامبر ٦ را زير پا نهادند و داستان‌شان در سوره توبه آيه ١١٨ آمده است و كسانى كه اقدام به جاسوسى كردند و خداوند درباره آن‌ها فرمود: وَ فِيكُمْ سَمَّاعوُنَ لَهُمْ.[٢] در ميان شما جاسوسانند براى ايشان، و همين‌طور، كسانى كه براى گزند رساندن و كفر ورزيدن و جدايى افكندن، ميان مؤمنان و ساختن كمينگاهى براى دشمنان اسلام، مسجد ساختند كه به مسجد «ضِرار» معروف است و سوره توبه، آيه ١٠٧ سرگذشت آن را آورده است و نيز كسانى كه خداوند با صراحت درباره آن‌ها فرموده است: اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لَاتَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِن تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَن يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ.[٣] چه براى آنان آمرزش‌

[١] - آل عمران، آيه ١٦٧

[٢] - توبه، آيه ٤٧

[٣] - توبه، آيه ٨٠