اسرار خاموشان (شرح صحيفه سجاديه) - خلجي، محمد تقي - الصفحة ١٥٨ - تأملاتى چند در شناخت فرشتگان
و در پى هم آمدن شبها و روزها در آنان دگرگونى پديد نياورد. ايمانِ استوارشان را تيرهاى شك و ترديد هدف قرار ندهد، و يقينِ ايشان دستخوش ظن و گمان نشود، در ميانشان آتش حسد و كينه افروخته نگردد، آن حيرت و سرگشتگى كه رباينده و نابود كننده شناخت خداست از ايشان به دور است، شكوه و هَيْمَنه جلال الهى در درون سينههاىشان جاى گرفته. وسوسهها را طمع آن نيست كه بر فكر ايشان چيره شوند.
اين كه امام على بن ابى طالب (ع) در توصيف فرشتگان فرمود: «آنها هرگز، اسرار شگفتانگيز آفرينش مخلوقات را به خود نسبت نمىدهند- هر چند خود به فرمان خدا واسطه در خلقاند- و هيچ گاه ادّعا نمىكنند كه در آفرينشِ چيزى، با او شركت دارند «لايَنْتَحِلوُنَ ما ظَهَرَ فِى الْخَلْقِ مِنْ صُنْعِهِ ... و به دنبال آن با استفاده از تعبيرِ قرآنى فرمود:
بندگانى بزرگوارند كه در سخن بر او پيش نگيرند و به فرمان او كار مىكنند؛ يعنى چشم بر امر، و گوش بر فرمان حق دارند و جز به اراده و مشيّت او كارى نمىكنند، و نيز فرمود:
آنها را امين وحى خويش گردانيد و ودايع امر و نهى خود را بر دوش آنها نهاد، تا به پيامبرانش برسانند. فرشتگان را از آلايش اشتباه و شبهات دور نگاه داشت و از ايشان كسى نيست كه بخواهد بر خلاف خشنودى خدا كارى كند، همه اين تعبيرها:
اوّلًا، اشاره به مقام عصمت فرشتگان و مصونيت آنان از گناه و خطاست: عَصَمَهُمْ مِنْ رَيْبِ الشُّبَهاتِ فَما مِنْهُم زائِغٌ عَنْ سَبِيلِ مَرْضاتِهِ. در حقيقت به وضوح در اين دو جمله به معصوم بودن فرشتگان از خطا و گناه، اشاره فرموده است؛ جمله اوّل دليلِ مصونيّت فرشتگان از شبهه و شك و خطاست و جمله دوّم دليلِ معصوم بودن آنان از گناه و سرپيچى از فرمان خداست.
ثانياً، اشاره است به اين كه افعال فرشتگان بيرون از حوزه جبر و اختيار است. در اين كه آيا فرشتگان مجبورند يا مختار، در ميانِ دانشمندان اسلامى بحث و گفتگوست؛ برخى از فيلسوفان و پيروانِ مسلك جبر بر اين قولاند: فرشتگان، هستىشان خير محض و سرشتِشان بر طاعت و فرمانبردارى از خداوند است، هيچگونه قدرت بر ارتكاب شرور و انجام گناهان ندارند. امّا دانشمندان معتزله و برخى از دانشمندان شيعه، به استنادِ: وَمَن