الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٤٧٩ - سه نداشتن پيامد منفى

الجَهَنَّمُ مَحْفُوفَةٌ بِاللَّذَّاتِ وَ الشَّهَوَاتِ فَمَنْ أَعْطَى نَفْسَهُ لذّتهَا وَ شَهْوَتَهَا دَخَلَ النَّار.[١٧٤٠]

دوزخ، در ميان لذّت‌ها و شهوت‌هاست. پس هر كس هر لذّت و شهوتى را كه دلش بخواهد، به خود برساند، به دوزخ در مى‌آيد.

بنا بر اين، لذّتى كه مى‌خواهد جزئى از شادكامى باشد، نبايد به شادكامى آسيب بزند. لذا در لذّت، بايد معيار را آينده قرار داد و از لذّت‌هايى كه آينده را از بين مى‌بَرَد، پرهيز كرد.

همچنين لذّتى كه مى‌خواهد جزئى از شادكامى باشد، نبايد به رضامندى- كه جزء ديگر شادكامى است- آسيب بزند. پيش‌تر گذشت كه آنچه رضامندى مى‌آورد، «خير بودن» است. لذّت‌هايى كه پيامد منفى دارند، در حقيقت، «شرّ» اند و نارضايتى به دنبال مى‌آورند. در مقابل، رنج‌هايى كه پيامد مثبت دارند، در حقيقت، «خير» اند و رضامندى به همراه خواهند آورد. امام على (ع) در اين باره مى‌فرمايد:

ما شَرٌّ بِشَرٍّ بَعدَهُ الجَنَّةُ، وما خَيرٌ بِخَيرٍ بَعدَهُ النّارُ، وكلُّ نَعيمٍ دونَ الجَنَّةِ مَحقورٌ، وكلُّ بَلاءٍ دونَ النّارِ عافِيةٌ.[١٧٤١]

آن بدى‌اى كه بعد از آن بهشت است، بد نيست و آن نيكى‌اى كه پس از آن، آتش است، نيك نيست. هر نعمتى در مقابل بهشت، ناچيز است و هر گرفتارى و رنجى در برابر آتش، عافيت و ايمنى است.

بنا بر اين، در لذّت‌هاى ناپايدارى‌[١٧٤٢] كه موجب پشيمانى مى‌شوند[١٧٤٣] و شهواتى كه درد و رنج به همراه مى‌آورند، هيچ خيرى نيست.[١٧٤٤] پس روشن است كه دليل برخى نارضايتى‌ها، لذّت‌هاى نادرست است. اين نكته مهمّى است كه بايد مورد توجّه قرار گيرد. چيزى كه به دنبالش دوزخ باشد، در واقع، خير نيست‌[١٧٤٥] و فرد نيز نبايد آن را خير به شمار آوَرَد[١٧٤٦] و آنچه را كه به وسيله آن، خير به انسان مى‌رسد نيز نبايد شر به شمار آورد، هر چند تلخ باشد.[١٧٤٧]

از سوى ديگر، لذّت مادى، نبايد موجب محروميت از لذّت معنوى گردد. لذّت معنوى، جزئى از نشاط مربوط به شادكامى است كه بايد تحقّق يابد. لذا لذّت مادّى نبايد موجب محروميت از

[١٧٤٠]. الكافى، ج ٢، ص ٨٩.

[١٧٤١]. الكافى، ج ٨، ص ٢٤، ح ٤؛ كتاب من لا يحضره الفقيه، ج ٤، ص ٤٠٧، ح ٥٨٨٠؛ التوحيد، ص ٧٤، ح ٢٧؛ نهج البلاغة، حكمت ٣٨٧؛ تحف العقول، ص ٨٨.

[١٧٤٢]. امام على( ع): لا خَيرَ فِى لَذَّةٍ لا تَبقَى( غرر الحكم، ح ١٠٧٠٧).

[١٧٤٣]. لا خَيرَ فِى لَذَّةٍ تُعقِبُ ندماً( بحار الأنوار، ج ٧٧، ص ٢١٢).

[١٧٤٤]. امام على( ع): لا خَيرَ فِى لَذَّةٍ توجِبُ نَدَماً وشَهوَةٍ تُعقِبُ ألماً( غرر الحكم، ح ١٠٩٠١).

[١٧٤٥]. امام على( ع): ما خَيرٌ بَعدَهُ النّارُ بِخَيرٍ( همان، ح ٩٤٩٦؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ٤٨١، ح ٨٨٤٣).

[١٧٤٦]. امام على( ع): لا تَعُدَّنَّ خَيرا ما أدرَكتَ بِهِ شَرّا( غرر الحكم، ح ١٠١٨٦؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ٥٢٠، ح ٩٤٥٨).

[١٧٤٧]. امام على( ع): لا تَعُدَّنَّ شَرّا ما أدرَكتَ بِهِ خَيرا( غرر الحكم، ح ١٠١٨٥؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ٥٢٠، ح ٩٤٥٧).