الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٢٢٨ - منطق غلط «انتظارات غير واقعى»

(لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي كَبَدٍ.[٨١٢] به تحقيق، ما انسان را در سختى آفريديم).

اساساً راحتى براى دنيا آفريده نشده و بديهى است كه طلب كردن آنچه وجود ندارد، مايه رنج و عذاب مى‌شود. پيامبر خدا (ص) در اين باره مى‌فرمايد:

إن الله عزّ وجلّ يقول: ... وَضَعتُ الرّاحَةَ فى الجَنّةِ والناسُ يَطلُبونَها فِى الدُّنيا فلا يَجدونَها.[٨١٣]

همانا خداوند عزّ وجلّ مى‌فرمايد: ... من آسايش را در بهشت قرار دادم و مردم، آن را در دنيا مى‌جويند و از اين‌رو آن را نمى‌يابند.

يافتن آنچه وجود ندارد، به ناكامى منجر مى‌شود و احساس ناكامى، افسردگى و نارضايتى به دنبال دارد. پيامبر خدا (ص) در كلام ديگرى به جنبه ديگرى اشاره مى‌كند و مى‌فرمايد:

مَن طَلَبَ ما لَم يُخلَقُ، أتعَبَ نَفسَهُ ولَم يُرزَق.

هركس چيزى را طلب كند كه آفريده نشده، خود را به زحمت انداخته و چيزى نصيب او نمى‌گردد.

اين، يك اصل است و نياز به هيچ توضيحى ندارد؛ امّا سؤال اين است كه آن چه چيزى است كه خلق نشده، ولى مردم در پى آن هستند؟ جواب، در ادامه حديث پيش گفته آمده است:

قيل: يا رسول اللَّه! وَمَا الَّذى لَم يُخلَق؟ قال: الرّاحَةُ فى الدُّنيا.[٨١٤]

گفته شد: اى پيامبر خدا! آنچه آفريده نشده چيست؟ فرمود: «راحتى در دنيا».

انسان، خواهان راحتى و آسايش است. لذا از دنيا انتظار راحتى و خوشى دارد، حال آن‌كه چنين چيزى در دنيا وجود ندارد و همين خواسته، مايه ناراحتى و نارضايتى را فراهم مى‌كند! زُهْرى نقل مى‌كند كه روزى امام زين العابدين (ع) به يكى از كسانى كه در مجلس ايشان حاضر بود، رو كرد و فرمود:

اتَّقِ اللَّهَ وأَجمِل فى الطَّلَبِ ولا تَطلُب ما لَم يُخلَق، فَإنَّ مَن طَلَبَ ما لَم يُخلَقُ تَقَطَّعَت نَفسُهُ حَسراتٍ ولَم يَنَل ما طَلَبَ.

تقواى الهى داشته باش و اندك طلب كن و آنچه را آفريده نشده، طلب نكن؛ زيرا كسى كه آنچه را آفريده نشده طلب كند، جان او از حسرتْ به شماره مى‌افتد و به خواسته خود نمى‌رسد.

امام زين العابدين (ع) در ادامه براى تعليل ناكامى مى‌فرمايد:

[٨١٢]. سوره بلد، آيه ٤.

[٨١٣]. عوالى اللآلى، ج ٤، ص ٦١، ح ١١.

[٨١٤]. جامع الأخبار، ص ٥١٧، ح ١٤٦٤.