الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٧٣ - چهار تدبير كننده (مدبّر)

اختيار و پروردگار دارد، آيا مى‌توان بدون در نظر گرفتن او و بدون آگاهى از قوانينش به شادكامى دست يافت؟ هر تغييرى كه بخواهد در جهان اتفاق افتد، در چارچوب قوانين او و با خواست و اراده او صورت خواهد گرفت و شادكامى از اين اصل، مستثنا نيست.

چهار. تدبير كننده (مدبّر)

از ديگر شاخه‌هاى توحيد افعالى، توحيد در تدبير است. بر همين اساس، يكى از صفات الهى نيز «مدبّر» است. صفت «مُدبّر (تدبيركننده)»، اسم فاعل از «دَبَّرَ، يدَبِّر» است. ريشه «دبر»، به معناى انتهاى چيزى و پشت آن است، در مقابلِ جلوى آن. تدبير هم، يعنى اين كه انسان، كارش را ساماندهى و مديريت كند، به اين صورت كه به فرجام و انتهاى آن كار، يعنى آثارى كه پشت سرِ آن كار رخ مى‌دهد، توجّه كند.[٢٨٠]

تدبير، در قرآن كريم به صورت فعلى «يدبّر الأمر؛ كار را تدبير مى‌كند»، چهار بار به خدا نسبت داده شده است؛[٢٨١] امّا صفت «مُدبّر»، در قرآن نيامده است.

در قرآن و احاديث، تدبير آسمان‌ها و زمين و دنيا و آخرت، و به طور كلّى، همه چيز، با خداست. اين مطلب، بيانگر آن است كه خداوند، مصلحت و عاقبتِ همه چيز را در آفرينش و اداره آنها رعايت كرده است.[٢٨٢]

در متون دينى تصريح شده است كه تدبير امور، به دست خداوند متعال است‌[٢٨٣] كه شامل تدبير در آفرينش‌[٢٨٤] و تدبير امور دنيا و آخرت‌[٢٨٥] مى‌شود. بى‌ترديد، يكى از اين امور، شادكامى‌

است. تدبيرگرى، هم امور عينى و هم امور غير عينى را شامل مى‌شود. بر همين اساس مى‌توان گفت كه‌

[٢٨٠]. معجم مقاييس اللغة، ج ٢، ص ٣٢٤. نيز، ر. ك: المصباح المنير، ص ١٨٩.

[٢٨١]. سوره يونس، آيه ٣ و ٣١؛ سوره رعد، آيه ٢؛ سوره سجده، آيه ٥.

[٢٨٢]. دانش‌نامه عقايد اسلامى، ج ٧، ص ١٥٥.

[٢٨٣].\i( يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ)\E( سوره سجده، آيه ٥).

( إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى‌ عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ ما مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ ذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ أَ فَلا تَذَكَّرُونَ)( سوره يونس، آيه) ٣. نيز، ر. ك: سوره رعد، آيه ٢؛ سوره يونس، آيه ٣٢.

[٢٨٤]. امام رضا( ع): إِنَّهُ مُدَبِّرٌ لِكلِّ ما بَرَأَ( الكافى، ج ١، ص ١٢٢، ح ٢؛ التوحيد، ص ١٨٩، ح ٢؛ عيون اخبار الرضا( ع)، ج ١، ص ١٤٩، ح ٥٠).

امام صادق( ع): الحَمدُ للهِ بارِئِ خَلقِ المَخلوقينَ بِعِلمِهِ، ومُصَوِّرِ أَجسادِ العِبادِ بِقُدرَتِهِ، ومُخالِفِ صُوَرِ مَن خَلَقَ مِن خَلقِهِ، ونافِخِ الأَرواحِ فى خَلقِهِ بِعِلمِهِ، ومُعَلِّمِ مَن خَلَقَ مِن عِبادِهِ اسمَهُ، ومُدَبِّرِ خَلقِ السَّماواتِ وَالأَرضِ بِعَظَمَتِهِ، الَّذى وَسِعَ كلَّ شَى‌ءٍ خَلقُ كرسِيهِ، وعَلا بِعَظَمَتِهِ فَوقَ الأَعلَينَ( الإقبال، ج ٢، ص ١٢٣).

[٢٨٥]. پيامبر خدا( ص): يا دَيانَ العِبادِ، ومُدَبِّرَ أُمورِهِم بِتَقديرِ أَرزاقِهِم( البلد الأمين، ص ٥٠٩؛ الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا( ع)، ص ١٥٤؛ بحار الأنوار، ج ٩٥، ص ٣١٤، ح ١).

امام على( ع): الحَمدُ للهِ الوَلِى الحَميدِ، الحَكيمِ المَجيدِ، الفَعّالِ لِما يريدُ، عَلّامِ الغُيوبِ، وخالِقِ الخَلقِ، ومُنزِلِ القَطرِ، مُدَبِّرِ أَمرِ الدُّنيا وَالآخِرَة( كتاب من لا يحضره الفقيه، ج ١، ص ٤٢٧، ح ١٢٦٣؛ مصباح المتهجد، ص ٣٨٠، ح ٥٠٨).