الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٥٨٨ - بررسى و مقايسه

مشخّص نمى‌شود كه در صورت بروز مشكلات و گرفتارى‌ها در زندگى، چگونه مى‌توان به رضامندى و شادكامى دست يافت؟ و يا چگونه مى‌توان در شرايط سخت تكليف و وظيفه‌مندى، راضى بود و شادكامى را به دست آورد؟

شايد بتوان هر كدام از عوامل شادكامى از ديدگاه اسلام را به نوعى با الگوى لوبوميرسكى تطبيق داد؛ امّا آنچه مهم است اين كه الگوى وى ناظر به جريان زندگى و واقعيت‌هاى آن تنظيم نشده و نمى‌تواند براى موقعيت‌هاى عينى در زندگى، راه‌كار ارائه نمايد. البته نوعى طبقه‌بندى در عوامل شادكامى را نشان مى‌دهد كه از اين جهت، با توجّه به ويژگى‌اى كه دارد- تفكيك عوامل ثابت از غير ثابت و عوامل مادى از عوامل اخلاقى و تعيين سهم هر عامل بويژه برترى سهم عوامل اختيارى بر عوامل محيطى در گروه عوامل غير ثابت-، يك امتياز به شمار مى‌رود؛ امّا به هر حال، مطابق با جريان زندگى نيست.

الگوى اسلامى شادكامى، منطبق بر واقعيت‌هاى زندگى است و از اين جهت كه مطابق جريان زندگى است و تمام ابعاد آن را پوشش مى‌دهد، بر ديگر نظريه‌ها برترى دارد. الگوى اسلام، هم ناظر به بُعد هيجانى است و هم ناظر به روال زندگى كه بخشى از آن، حوادث (خوشايند و ناخوشايند) و بخش ديگر آن، وظايف و تكاليف (بايد و نبايد) است. در بُعد هيجانى، نشاط و شادابى زندگى را تأمين مى‌كند و در بُعد روال زندگى، رضامندى را؛ و بدين شكل، شادكامى تحقّق مى‌يابد.

خامساً در بخش مداخله‌ها نيز نكات جالبى وجود دارد. لوبوميرسكى علاوه بر مداخله‌هايى كه سليگمن نيز از آنها استفاده كرده، از مداخله‌هاى ديگرى نيز استفاده نموده كه يكى از آنها «تصوّر بهترين وضعيت» است. پايه اين برنامه بر همان چيزى است كه در بحث رضامندى در دوران خوشايند به آن اشاره كرديم. محور رضامندى در اين دوران، داشته‌هاى زندگى و برخوردارى از امكانات لازم و توجّه به آنهاست.[٢٢٢٤] اين برنامه نيز بر همين محور استوار است. فقط اين برنامه به جاى توجّه به داشته‌هاى موجود، از تصوّر داشته‌هاى موهوم استفاده مى‌كند و اساس آن بر تخيل است، نه واقعيت. در باره اين تحقيق گزارش شده كه نتيجه اين مداخله، بهتر از نتيجه مداخله مبتنى بر نعمت‌شمارى بوده است. دليل آن روشن است؛ زيرا در نعمت‌شمارى، فرد بر اساس واقعيت‌ها عمل مى‌كند؛ امّا در اين مداخله، بر اساس تخيل و آرزو، وضعيتى را براى خود تصوّر مى‌نمايد كه قطعاً بهتر از واقعيت كنونى است. روشن است كه اين وضعيت، خوشايندتر از واقعيت است. امّا سؤالى كه مطرح است اين كه پايدارى كداميك بيشتر است؟ آيا تخيل و توهّم يك‌

[٢٢٢٤] ر. ك: فصل هفتم: اصلاح فهرست داشته‌ها.