شوخى و خنده، از عوامل شادى و نشاط است. پيامبر (ص) يكى از ويژگى‌هاى اهل ايمان را شوخ‌طبعى آنان مى‌داند.[١٧١٥] فضل بن ابى قره نيز مى‌گويد: امام صادق (ع) فرمود: «هيچ مؤمنى نيست، جز اين كه در او «دُعابه» است. گفتم: دعابه چيست؟ فرمود: «شوخى».[١٧١٦]

شوخى، موجب نشاط روحى و آسايش روانى مى‌گردد[١٧١٧] و فشارهاى روانى را كاهش و غم و اندوه را رفع مى‌كند. سيره معصومان (عليهم السلام) اين بوده كه گاه با استفاده از اين عامل، فشارهاى روانى خود را كنترل مى‌كردند. امام كاظم (ع) مى‌فرمايد:

إنَّ رَسولَ اللهِ كانَ يَأتيهِ الاعرابِىُّ فَيُهدِى لَهُ الهَدِيَةَ ثُمَّ يَقولُ مَكانَهُ اعطِنا ثَمَنَ هَدِيَّتِنا! فَيَضحَكُ رَسولُ اللهِ (ص) وكانَ إذا اغتَمَّ يَقولُ: ما فَعَلَ الأعرابِىُّ لَيتَهُ اتانا.[١٧١٨]

گاهى عربى باديه‌نشين، خدمت پيامبر خدا (ص) مى‌رسيد و هديه براى ايشان مى‌آورد و تقديم پيامبر (ص) مى‌كرد. سپس مى‌گفت: پول هديه ما را بده! پيامبر خدا (ص) مى‌خنديد و هر گاه اندوهگين مى‌شد، مى‌فرمود: «آن اعرابى چه كرد! اى كاش دوباره مى‌آمد!».

با ورود اسلام به حجاز به عنوان يك آيين زندگى، برخى از اهل ايمان، از امورى مثل خنديدن و مزاح كردن، دورى مى‌نمودند و زندگى را فقط در نماز و روزه و مناجات خلاصه كرده بودند. پيامبر (ص) با اين انحراف به مبارزه برخاست و رعايت اعتدال را توصيه كرد و از آن جا كه آنان‌

[١٧١٣]. ابراهيم نخعى- فى قوله تعالى: يا أيها الذين آمنوا لا تحرموا طيبات ما أحل الله لكم-: كانوا حرّموا الطيب واللحم فأنزل الله هذا فيهم( الدر المنثور، ج ٢، ص ٣٠٧).

[١٧١٤]. ميزان الحكمة، ج ٧، ص ٣٣٣٨، ح ١١٣٢١.

[١٧١٥]. المُؤمِنُ دَعِبٌ لَعِبٌ، وَالمُنافِقُ قَطِبٌ غَضِبٌ( تحف العقول، ص ٤٩؛ بحار الأنوار، ج ٧٧، ص ١٥٥).

[١٧١٦]. الفضلُ بنُ أبى قرَة عن الإمامِ الصّادقِ( ع): ما مِن مؤمنٍ إلّا و فيهِ دُعابَة، قلتُ: و ما الدُّعابَة؟ قالَ: المِزاحُ( الكافى، ج ٢، ص ٦٦٣، ح ٢).

[١٧١٧]. در كلمات منسوب به امام على( ع): لا بَأسَ بِالمُكافَهَةِ يُرَوِّحُ بِهَا الإنسانُ عَن نَفسِهِ ويَخرُجُ عَن حَدِّ العَبُوسِ( شرح نهج البلاغة، ابن ابى الحديد، ج ٢٠، ص ٣٣٩، ح ٨٨٦).

[١٧١٨]. الكافى، ج ٢، ص ٦٦٣، ح ١.