الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٤٦١ - و- تقويت توان خويشتندارى

متعال، هدفى جز تحقّق شادكامى اصيل و سعادت واقعى بشر ندارند. از اين رو، عمل به دستورهاى خداوند متعال، از عوامل مهم شادكامى خواهد بود. در اين ميان، مشكل اساسى، دشوار بودن عمل به شريعت است كه اين دشوارى، به وسيله صبر حل مى‌شود و فرد با عمل به دستورهاى الهى، به سعادت و شادكامى اصيل دست مى‌يابد.

از سوى ديگر، فشار روانى حاصل از دشوارى عمل به شريعت، ممكن است موجبات آزردگى و ناراحتى فرد را فراهم آورد. اين فشار روانى نيز به وسيله صبر و بردبارى مهار مى‌شود و بهداشت روان فرد را تضمين مى‌كند. بنا بر اين، صبر، هم در بُعد عمل، از ترك عمل به شريعت جلوگيرى مى‌كند، و هم در بُعد روان، فشار روانى آن را مهار مى‌كند و كاهش مى‌دهد.

بنا بر اين، از عوامل مهم در رضامندى تشريعى، برخوردارى از بردبارى و توان تحمّل سختى طاعت است.

و- تقويت توان خويشتندارى‌

انسان، تركيبى از دو نيروى عقل و جهل است كه هر كدام، وجود او را به سمت خود مى‌كشد و قصد تسلّط بر آن را دارد. راز كاركرد دوگانه هر يك از مراتب سه‌گانه روح نيز در همين ويژگى نهفته است. در نبرد ميان عقل و جهل، هر كدام كه پيروز شود، تمام حركت‌ها و فعاليت‌هاى رفتارى و روانى انسان را تحت تأثير خود قرار خواهد داد. بر همين اساس، انسان، هم مى‌تواند به سمت خير حركت كند و هم به سمت شر. خداوند متعال در قرآن كريم مى فرمايد:

(إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً.[١٦٦٦] ما راه [راست‌] را به او نشان داديم، يا سپاس‌گزار خواهد بود و يا ناسپاس).

انسان، به صورت طبيعى، از رفتارهايى كه اطاعت ناميده مى‌شود، گريزان است و به سمت رفتارهايى كه معصيت خوانده مى‌شود، گرايش دارد. از اين رو، بهشت با سختى‌ها در هم تنيده است و دوزخ با خوشى‌ها، و دقيقاً به همين جهت است كه بايد هواى نفس را كنترل نمود و رفتارها را تنظيم كرد. امام على (ع) در اين باره مى‌فرمايد:

إِنَّ رَسُولَ اللهِ (ص) كانَ يقُولُ إِنَّ الْجَنَّةَ حُفَّتْ بِالْمَكارِهِ وَ إِنَّ النَّارَ حُفَّتْ بِالشَّهَوَاتِ وَ اعْلَمُوا أَنَّهُ مَا مِنْ طَاعَةِ اللهِ شَى‌ءٌ إِلَّا يأْتِى فِى كرْهٍ وَ مَا مِنْ مَعْصِيةِ اللهِ شَى‌ءٌ إِلَّا يأْتِى فِى شَهْوَةٍ فَرَحِمَ اللهُ امْرَأً نَزَعَ عَنْ شَهْوَتِهِ وَ قَمَعَ هَوَى نَفْسِهِ فَإِنَّ هَذِهِ النَّفْسَ أَبْعَدُ شَى‌ءٍ مَنْزِعاً وَ إِنَّهَا لَا تَزَالُ تَنْزِعُ إِلَى مَعْصِيةٍ فِى هَوى.[١٦٦٧]

[١٦٦٦]. سوره انسان، آيه ٣.

[١٦٦٧]. نهج البلاغة، خطبه ١٧٦.