الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٤٦ - واكنش هاى مثبت

يا بُنَى، أحُثُّك عَلى سِتِّ خِصالٍ، لَيسَ مِنهَا خَصلَةٌ، إلّا وَ هِى تُقَرِّبُك إلى رِضوانِ اللهِ، وَتُبَاعِدُك مِن سَخَطِهِ: ... وَالثَّانِيةُ: الرِّضَا بِقَضَاءِ اللهِ فيما أحبَبتَ وَكرِهتَ ....[١٧٣]

اى پسرم! تو را به شش خصلت تشويق مى‌كنم. خصلتى از آنها نيست جز اين كه تو را به رضوان خداوند، نزديك مى‌سازد و تو را از خشم او دور مى‌نمايد: ... و دوم: خشنودى به قضاى خداوند در آنچه مى‌پسندى و نمى‌پسندى ....

امام صادق (ع) نيز در اين باره مى‌فرمايد:

إعلَموا أنَّهُ لَن يؤمِنَ عَبدٌ مِن عَبيدِهِ حَتَّى يرضَى عَنِ اللهِ فيما صَنَعَ اللهُ إليه، وَصَنَعَ بِهِ عَلَى مَا أحَبَّ وَ كرِهَ، ولن يصنَعَ اللهُ بِمَن صَبَرَ وَ رَضِى عَنِ اللهِ إلّا مَا هُوَ أهلُهُ، وَ هُوَ خيرٌ لَهُ مِمَّا أحَبَّ وَ كرِهَ.[١٧٤]

بدانيد كه هرگز بنده‌اى از بندگان خدا، مؤمن [حقيقى‌] نخواهد شد، مگر اين كه به آنچه خدا براى او و يا در حقّ او كرده، خوشايندش باشد يا نباشد، خشنود گردد. البته خداوند هرگز در حقّ كسى كه شكيبايى مى‌ورزد و از او خشنود باشد، جز آنچه را كه سزاوار [خداوندى‌] اوست، انجام نمى‌دهد و اين براى او از آنچه مى‌پسندد و نمى‌پسندد، بهتر است.

در اين حديث نيز، منظور از جمله «آنچه خدا براى او و يا در حقّ او كرده»، همان حكم و قضاى الهى است، و اين كه گفته شده «خوشايندش باشد، يا نباشد»، منظور، بلا و نعمت است.

در حديث ديگرى كه از امام على (ع) نقل شده است، مى‌توان تقسيم قضا به دو بخش سود و زيان را مشاهده كرد. ايشان مى‌فرمايد:

إنْ عَقَدْتَ أيمَانَك فَارْضَ بِالمَقضِى عَلَيك وَلَك، وَ لا تَرْجُ أحَداً إلّا اللهَ، وَانْتَظِرْ مَا أتَاك بِهِ القَدَر.[١٧٥]

اگر ايمانت را استوار كردى، به قضا [ى الهى‌]، چه به زيان و چه به سود خود، خشنود باش و به كسى جز خدا اميد نبند، و در انتظار چيزى باش كه قَدَر برايت پيش مى‌آورد.

در همه اين بخش از روايات، به نوعى گفته شده كه قضاى الهى، يا خوشايند است و يا ناخوشايند.[١٧٦] اگر اين را در كنار آن دسته از روايات بگذاريم كه سه واژه قضاء و بلاء و نعماء را با

[١٧٣]. كنز الفوائد، ج ٢، ص ١٦٤.

[١٧٤]. الكافى، ج ٨، ص ٨، ح ١؛ بحار الأنوار، ج ٧٨، ص ٢١٧، ح ٩٣.

[١٧٥]. مختصر بصائر الدرجات، ص ٣٦٣، ح ٤١٨.

[١٧٦]. البته در برخى روايات، تنها به يك قسم از اقسام قضاء، اشاره شده است. براى نمونه، امام زين العابدين( ع) مى‌فرمايد: الرِّضا بِمَكروهِ القَضاءِ أرفَعُ دَرَجاتِ اليقينِ؛ خشنودى به قضاى ناخوشايند، بالاترين درجه يقين است( تحف العقول، ص ٢٧٨؛ بحار الأنوار، ج ٧٨، ص ١٣٥، ح ١).

اين، منافاتى با آنچه گذشت ندارد؛ چرا كه به جهت برخى شرايط، گاه به بخشى كه نياز است، اشاره مى‌شود، نه كلّ يك بحث.