الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٤٥٩ - روش غلط بى تابى از تكليف

فقدان تكليف، دشوار است و اين دشوارى، ممكن است موجب نارضايتى گردد. در اين مرحله نيز بايد تدبيرى انديشيد كه رضامندى تأمين گردد.

روش غلط: بى‌تابى از تكليف‌

قوانين را بويژه در مراحل نخستين حركت، بايد در حوزه سختى‌ها و دشوارى‌هاى زندگى طبقه‌بندى نمود. در توضيح اين مطلب بايد گفت كه ما در اين بحث، با دو عنوان كلّى رو به رو هستيم: يكى انسان و ديگرى قوانين. انسان، به لحاظ طبع نخستين خود، لذّت‌گرا و محنت‌گريز است، امّا قانون، معمولًا با طبع انسان در تضاد قرار مى‌گيرد. اين بدان جهت است كه معمولًا بايدهاى قانون، امور سخت و دشوارى به شمار مى‌روند كه بر خلاف ميل، بايد انجام شوند و نبايدهاى آن نيز امور لذّت‌بخشى هستند كه بر خلاف ميل، بايد ترك شوند و اين هر دو، با طبع لذّت‌گرا و محنت‌گريز انسان، ناسازگار است. سخنى از پيامبر خدا (ص) مى‌تواند اين واقعيت را تبيين كند:

لَمَّا خَلَقَ اللهُ الجَنَّةَ وَالنَّارَ أرْسَلَ جِبْرئيلَ إلَى الجَنَّةِ، فَقَالَ: انْظُرْ إلَيها وَإلى مَا أعْدَدْتُ لِأهْلِهَا فِيهَا. قَالَ: فَجَاءَها فَنَظَرَ إلَيها وَإلى ما أعَدَّ اللهُ لِأهْلِها فِيها، قَالَ: فَرَجَعَ إلَيهِ، قال: فَوَعِزَّتِك لا يسْمَعُ بِها أحَدٌ إلّا دَخَلَها. فأمَرَ بِها فَحُفَّتْ بِالمَكارِهِ، فَقَالَ إرْجِعْ إلَيها فَانْظُرْ إلَيها وَإلى ما أعْدَدْتُ لأهْلِها فِيها. قَالَ: فَرَجَعَ إلَيها فَإذا هِى قَدْ حُفَّتْ بِالمَكارِهِ، فَرَجَعَ إلَيهِ، فَقَالَ: وَعِزَّتِك لَقَدْ خِفْتُ أنْ لا يدْخُلَهَا أحَدٌ.

قَالَ: إذْهَبْ إلَى النَّارِ فَانْظُرْ إلَيها وَإلى ما أعْدَدْتُ لأهْلِها فِيها، فَإذا هِى يركبُ بَعْضُها بَعْضاً، فَرَجَعَ إلَيهِ، فَقَالَ: وَعِزَّتِك لا يسْمَعُ بِهَا أحَدٌ فيدْخُلَهَا. فأمَرَ بِها فَحُفَّتْ بِالشَّهَواتِ، فَقَالَ: «إرْجَعْ إلَيهَا. فَرَجَعَ إلَيها، فَقَالَ: وَعِزَّتِك لَقَدْ خَشِيتُ أنْ لا ينْجُوَ مِنْهَا أحَدٌ إلّا دَخَلها».[١٦٦١]

چون خدا بهشت و دوزخ را آفريد، جبرئيل را به سوى بهشت فرستاد و فرمود: «به آنچه در آن براى اهلش آماده ساخته‌ام بنگر». جبرئيل به بهشت آمد و به آنچه خدا در آن براى اهلش آماده ساخته بود، نگريست. پس بازگشت و گفت: به عزّتت سوگند كه هر كس آوازه آن را بشنود، وارد آن مى‌شود! خداوند دستور داد و ناملايمات، بهشت را در ميان گرفتند. پس فرمود: «حال بازگرد و آنچه را در آن جا براى اهلش آماده كرده‌ام، تماشا كن». جبرئيل به سوى بهشت بازگشت و ديد كه پوشيده از ناملايمات گشته است. نزد خدا باز آمد و گفت: به عزّتت سوگند مى‌ترسم هيچ كس وارد آن نشود!

[١٦٦١]. سنن الترمذى، ج ٤، ص ٩٧.