الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٤٢٦ - تصوّر درست تفكّر «انسان- سودى» در تشريع

بنا بر اين، خداوند متعال، از طاعت و عبادت بندگان، هيچ سودى نمى‌بَرَد. دستورهاى شريعت، جز به سود انسان نيست و تمام منافع آن به خود وى مى‌رسد. اين از واقعيت‌هاى بنيادين در حوزه تشريع است كه كمتر مورد توجّه قرار گرفته است. توجّه به اين حقيقت- كه آن را «انسان- سودى» مى‌ناميم-، موجب رضامندى تشريعى و برانگيخته شدن احساس خوشايند از تكليف مى‌گردد. بر همين اساس، در متون دينى، بر انسان‌محورى در سود و زيان طاعت، تأكيد شده است. خداوند متعال در قرآن كريم مى‌فرمايد:

(إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها.[١٥٢٠] اگر نيكى كنيد، به خودتان نيكى مى‌كنيد و اگر بدى كنيد، باز هم به خود مى‌كنيد).

روزى، امام علي (ع) فرمود: «من هرگز به هيچ كس خوبى نكرده‌ام!». مردم، سرهاى خود را از روى شگفتى بلند كردند. سپس حضرت همين آيه را خواند[١٥٢١] و شگفتى آنان را بر طرف ساخت.

پيامبر خدا (ص) نيز تأكيد مى‌كند كه هر كس از خدا و فرستاده‌اش پيروى كند، بى‌ترديد، رشد مى‌يابد و كسى كه عصيان كند، گم‌راه مى‌شود و تنها به خود آسيب مى‌زند، نه خداوند.[١٥٢٢] از ديگر معصومان (عليهم السلام) نيز اين مطلب نقل شده است.[١٥٢٣]

اسماعيل بن جابر مى‌گويد: امام صادق (ع) به ياران خود نامه‌اى نوشت و به آنان دستور داد كه پيوسته آن را مطالعه كنند و در آن بينديشند و از آن مراقبت به عمل آورند و به كارش بندند. از اين رو، آنها اين نامه را در نمازخانه منازل خود مى‌گذاشتند و بُعد از نماز، در آن تدبّر مى‌كردند. در بخشى از اين نامه چنين آمده است:

مَن سَرَّهُ أن يبلِغَ إلى نَفسِهِ فِى الإِحسانِ فَليطِعِ اللهَ، فَإِنَّهُ مَن أطاعَ اللهَ فَقَد أبلَغَ إلى نَفسِهِ فِى الإِحسانِ. وإياكم و مَعاصِى اللهِ أن تَركبوها! فَإِنَّهُ مَنِ انتَهَك مَعاصِى اللهِ فَرَكبَها فَقَد أبلَغَ‌

[١٥٢٠]. سوره إسرا، آيه ٧.

[١٥٢١]. نثر الدرّ: قالَ‌[ عَلِى( ع)] يوما: ما أحسَنتُ إلى أحَدٍ قَطُّ! فَرَفَعَ النّاسُ رُؤوسَهُم تَعَجُّباً، فَقَرَأَ:\i( إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها)\E( نثر الدرّ، ج ١، ص ٢٩٣).

[١٥٢٢]. پيامبر خدا( ص): مَن يُطِعِ اللَه ورَسولَهُ فَقَد رَشَدَ، ومَن يَعصِهِما فَإنَّهُ لا يَضُرُّ إلّا نَفسَهُ ولا يَضُرّ الله شيئاً( سنن ابى داود، ج ١ ص ٢٤٦، ح ١٠٩٧).

پيامبر خدا( ص): مَن يُطِعِ اللهَ ورَسولَهُ فَقَد رَشَدَ، ومَن يَعصِهِما فَقَد غَوَى( السنن الكبرى، ج ٣، ص ٢١٥).

[١٥٢٣]. امام حسن( ع): مَن أطاعَهُ رَشَدَ ومَن عَصاهُ غَوَى( بحار الأنوار، ج ٤٤، ص ١٥١).

امام باقر( ع) در خطبه دوم روز جمعه: مَن يُطِع اللهَ ورَسولَهُ فَقَد رَشَدَ ومَن يَعصِهِما فَقَد غَوَى. أوصيكُم عِبادَ اللهِ بِتَقوَى اللهِ الَّذى يَنفَعُ بِطاعَتِهِ مَن أطاعَهُ والَّذى يَضُرُّ بِمَعصِيَتِهِ مَن عَصاهُ( الكافى، ج ٣، ص ٤٢٢، ح ٦).

امام باقر( ع): مَن يُطِعِ اللهَ ورَسولَهُ يَكُن سَبيلُ الرَّشادِ سَبيلَهُ ونُورُ التَقَوى دَليلَهُ ومَن يَعصِ اللهَ ورَسولَه يُخطِئِ السَّدادَ كُلَّهُ ولَن يَضُرَّ إلَّا نَفسُهُ( همان، ج ٥، ص ٣٧١).