در خوشايندها اگر خوشايند خود، با خوشايند بالاتر مقايسه مى‌شد (مقايسه صعودى)، موجب كاهش رضامندى مى‌بود و اگر با خوشايند پايين‌تر مقايسه مى‌شد (مقايسه نزولى)، موجب افزايش رضامندى مى‌گشت. امّا برعكس، در ناخوشايندها، اگر فرد، مشكل خود را با مشكل كوچك‌تر مقايسه كند (مقايسه نزولى)، موجب نارضايتى مى‌شود و اگر با مشكل بزرگ‌تر بسنجد (مقايسه صعودى)، موجب افزايش سطح تحمّل و رضامندى مى‌گردد. بنا بر اين، در موقعيت ناخوشايند، مقايسه كاهنده رضامندى، مقايسه نزولى است، بدين معنا كه فرد، وضع خود را با كسانى كه كمتر مشكل دارند، بسنجد، و مقايسه افزاينده رضامندى، مقايسه صعودى است؛ بدين معنا كه فرد وضع خود را با وضع كسانى كه در موقعيت بدتر قرار دارند، مقايسه كند.

حال پرسش اين است كه اثر روانى هر كدام از اين دو مقايسه چيست كه چنين تأثيرى در رضامندى دارد؟ پاسخ اين است كه مقايسه نزولى در ناخوشايندها، موجب بزرگ‌نمايى مشكل خود و كوچك‌نمايى مشكل ديگران مى‌گردد و همين، موجب افزايش فشار روانى مى‌گردد و صبر و تحمّل فرد را كاهش و نارضايى را افزايش مى‌دهد؛ امّا مقايسه صعودى در ناخوشايندها، موجب كوچك‌سازى مشكل خود و تحمّل‌پذير شدن موقعيت مى‌شود و بدين طريق، توان صبر افزايش مى‌يابد و بر سطح رضامندى افزوده مى‌شود. بنا بر اين، فشار زياد يك حادثه را مى‌توان از راه مقايسه نمودن آن با سختى‌هاى بزرگ‌تر، كاهش داد. توجّه به سختى‌هاى بزرگ‌تر، اندازه سختى وارد شده را كوچك مى‌كند. لذا موجب كاهش تنيدگى و فشار روانى مى‌گردد. با اين مقايسه مى‌توان حوادث تلخ را به اندازه قابل تحمّل، تبديل كرد. در برخى از متون حديثى، از اين روش، براى كاهش فشار روانى استفاده شده است.

كسى خدمت امام صادق (ع) رسيد و گفت: مرا به چيزى سفارش كنيد. امام (ع) در لابه لاى توصيه‌هاى خود به وى فرمود:

وإذا اصِبتَ بِمُصيبَةٍ فَاذكر مُصابَك بِرَسولِ اللهِ‌صلى الله عليه وآله فَإِنَّ النّاسَ لَم يصابوا بِمِثلِهِ أبَداً ولَن يصابوا بِمِثلِهِ أبَداً.[١٣٦٢]

و هر گاه به مصيبتى گرفتار شدى، مصيبت [فقدان‌] پيامبر (ص) را به ياد آور كه مردم به مصيبتى همانند آن، دچار نشده‌اند و به مصيبتى همانند آن، گرفتار نخواهند شد.

مصيبت فقدان پيامبر (ص) بزرگ‌ترين مصيبت‌هاست. پيامبر (ص) خود در اين باره مى‌فرمايد:

[١٣٦٢]. الكافى، ج ٨، ص ١٦٨؛ الأمالى، طوسى، ص ٦٨١، ح ١٤٤٨؛ الأمالى، مفيد، ص ١٩٤.