الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٣٤٧ - دو واژه خُسران

مصيبتى را كه نعمتِ صبر در برابر آن به تو داده شده و به سبب آن، مستوجب پاداش خداوند عزّ و جلّ شده‌اى، نبايد مصيبتْ به شمار آورى؛ مصيبت، آن است كه مصيبت‌ديده، به سبب صبر نكردن بر آن، از اجر و پاداشش محروم شود.

دو. واژه خُسران‌

معنا و مفهوم محروميت را در آيات و روايات خُسران نيز مى‌توان مشاهده نمود. در اين متون، موارد گوناگونى بيان شده است. يكى از مهم‌ترين آنها «خودزيانى» است كه در آن، انسان، نه مال و ثروت، و حتّى سلامتى و امنيت، بلكه همه هستى انسانى خود را از دست مى‌دهد. قرآن كريم به زيبايى، خُسران واقعى را تعريف مى‌كند و مى‌فرمايد:

فَاعْبُدُوا ما شِئْتُمْ مِنْ دُونِهِ قُلْ إِنَّ الْخَاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْلِيهِمْ يوْمَ الْقِيامَةِ أَلَا ذلِك هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِينُ.[١٢٧٥]

پس جز او هر چه را مى‌خواهيد، بپرستيد. بگو: زيانكاران، كسانى هستند كه در روز قيامت، خود و خاندانشان را به زيان افكندند. بدانيد كه اين همان زيان آشكار است.

در برخى روايات، «خسروا أنفسهم» به «غبنوا أنفسهم» يا همان خودزيانى، تفسير شده است.[١٢٧٦]

مرحوم علّامه طباطبايى نيز در تفسير اين آيه شريف آورده است كه كلمه «خسر» و «خسران»، هر دو به معناى از دست دادن سرمايه‌اند، يا همه‌اش و يا بعضى از آن. البته كلمه «خسران»، رساتر از كلمه «خسر» است، و «خسران نفس» به معناى آن است كه آدمى، نفس خود را در معرض هلاكت و بدبختى قرار دهد، به طورى كه استعداد كمالش از بين برود و سعادت به كلّى از او دور شود. «خسارت اهل» هم به همين معناست.

اين آيه شريف، تعريضى به مشركان دارد كه در جمله (فَاعْبُدُوا ما شِئْتُمْ‌) مورد خطاب واقع شده‌اند. گويا فرموده: شما هر چه را بپرستيد، بالأخره سرمايه نفس را از دست داده‌ايد، به خاطر اين‌كه آن را با به كفر كشاندن، به هلاكت رسانديد، و همچنين اهل و خويشاوندان خود را هلاك كرديد؛ چون شما آنان را وادار به كفر و شرك كرديد، و اين كفر و شرك، همان خُسران حقيقى است: (أَلا ذلِكَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبِينُ‌؛ آگاه باشيد كه خسران حقيقى هم همين است). براى اينكه‌

خسران‌هاى مربوط به امور دنيا هر چه باشد، چه مال و چه جاه، ناپايدارند، به خلاف خُسران روز قيامت كه پايانى ندارد و دائم و جاودان است؛ چون نه زايل مى‌شود و نه منقطع.

[١٢٧٥]. سوره زمر، آيه ١٥.

[١٢٧٦]. امام باقر( ع)- فى قولهِ تعالى:\i« قُلْ إِنَّ الْخاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَلا ذلِكَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبِينُ»\E-: غَبَنوا أنْفُسَهُم و أهْليهِم يومَ القِيامَة( تفسير القمّى: ج ٢، ص ٢٤٨(.