الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٣٤٥ - يك واژه حِرمان

جاءَكم رَمَضانُ، جاءَكم شَهرٌ مُبارَك افتَرَضَ اللّه عَلَيكم صِيامَهُ، تُفَتَّحُ فيهِ أبوابُ الجِنانِ، وتُغَلَّقُ أبوابُ الجَحيمِ، وتُغَلُّ فيهِ الشَّياطينُ، فيهِ لَيلَةٌ خَيرٌ مِن ألفِ شَهرٍ، مَن حُرِمَ خَيرَها فَقَد حُرِمَ.[١٢٦٧]

رمضان، شما را فرا رسيده است. ماهى مبارك، شما را فرا رسيده كه خداوند، روزه‌دارى آن را بر شما واجب ساخته است. در اين ماه، درهاى بهشت، گشوده و درهاى جهنّم، بسته مى‌شوند و شياطين، به بند كشيده مى‌شوند. در آن، شبى است كه بهتر از هزار ماه است. هر كس از خير آن محروم شود، به يقين، محروم مانده است.

به همين جهت، فاطمه (س) نمى‌گذاشت كه كسى از خانواده‌اش در آن شب (شب بيست و سوم) بخوابد و [خواب‌] آنان را با كم خوردن، درمان مى‌كرد و از روز براى آن شب، آماده مى شد و مى‌فرمود: «محروم، كسى است كه از خير آن، بى‌بهره بماند».[١٢٦٨]

در مورد ديگر، به «فقدان عقل» ياد شده و تصريح شده كسى كه از سود عقلْ بى‌بهره باشد، محروم است. امام على (ع) در اين باره مى‌فرمايد:

إنَّ الشَّقِى مَن حُرِمَ نَفعَ ما اوتِى مِنَ العَقلِ و التَّجرِبَةِ.[١٢٦٩]

بدبخت، كسى است كه از عقل و تجربه خود بهره نگيرد.

امام حسن مجتبى (ع) در بيانى روشن‌تر، عقل را وسيله كسب دنيا و آخرت مى‌داند و انسان فاقد عقل را محروم از دنيا و آخرت به شمار مى‌آورد:

بِالعَقلِ تُدرَك الدّارانِ جَميعا، و مَن حُرِمَ مِنَ العَقلِ حُرِمَهُما جَميعاً.[١٢٧٠]

با خرد است كه هر دو سراى به دست مى‌آيد و هر كه از خرد، محروم باشد، از هر دو سراى، محروم شود.

جالب اين كه در روايت نخست نيز از فقدان عقل به عنوان عامل شقاوت و ناشادكامى ياد شده است.

در موردى ديگر، پيامبر خدا (ص) محروم را كسى مى‌داند كه از وصيت كردن، محروم باشد:

المَحرومُ مَن حُرِمَ الوَصيةَ.[١٢٧١]

محروم [از رحمت خدا] كسى است كه از وصيت كردن، محروم شود.

[١٢٦٧]. فضائل الأوقات، بيهقى، ص ٣٧، ح ٤٥، سنن النسائى، ج ٤، ص ١٢٩؛ مسند ابن حنبل، ج ٣، ص ٨، ح ٧١٥١ و ص ٤١٢، ح ٩٥٠٢؛ المصنّف، ابن أبى شيبة، ج ٢، ص ٤١٩، ح ١؛ تهذيب الأحكام، ج ٤، ص ١٥٢، ح ٤٢٢؛ الأمالى، مفيد، ص ١١٢، ح ٢ و ص ٣٠١، ح ١؛ بحار الأنوار، ج ٩٦، ص ٣٦٦، ح ٤١.

[١٢٦٨]. دعائم الإسلام: كانَت فاطِمَة( س) لا تَدَعُ أحَداً مِن أهلِها ينامُ تِلك اللَّيلَة[ اللَّيلَة الثّالِثَة وَالعِشرينَ‌] وتُداويهِم بِقِلَّة الطَّعامِ، وتَتَأَهَّبُ لَها مِنَ النَّهارِ، وتَقولُ:« مَحرومٌ مَن حُرِمَ خَيرَها»( دعائم الإسلام، ج ١، ص ٢٨٢؛ بحار الأنوار، ج ٩٧، ص ١٠، ح ١٢.

[١٢٦٩]. نهج البلاغة، نامه ٧٨.

[١٢٧٠]. كشف الغمّة، ج ٢، ص ١٩٧.

[١٢٧١]. كنز العمّال، ح ٤٦٠٥١.