الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٣٣٥ - سازگارى رضامندى و ناخوشايندى

جالب‌تر اين‌كه هر چه فشارها بيشتر مى‌شود و تنهاتر مى‌گردد و به كشته شدن نزديك‌تر مى‌شود، چهره‌اش گشاده‌تر و با نشاطتر مى‌گردد. امام سجاد (ع) مى‌فرمايد:

لَمَّا اشتَدَّتِ الأَمرُ بِالحُسَينِ بنِ عَلِى بنِ أبى طالِبٍ (ع) نَظَرَ إلَيهِ مَن كانَ مَعَهُ، فَإِذا هُوَ بِخِلافِهِم لِأنَّهُم كلَّمَا اشتَدَّ الأَمرُ تَغَيرَ ألوانُهُم وَارتَعَدَت فَرائِصُهُم ووَجَبَت قُلوبُهُم وكانَ الحُسَينُ (ع) وبَعضُ مَن مَعَهُ مِن خَصائِصِهِ تُشرِقُ ألوانُهُم وتَهدَأُ جَوارِحُهُم وتَسكنُ نُفوسُهُم فَقالَ بَعضُهُم لِبَعضٍ: انظُروا لا يبالى بِالمَوتِ فَقالَ لَهُمُ الحُسَينُ (ع): صَبراً بَنِى الكرامِ فَمَا المَوتُ إلّا قَنطَرَةٌ ....[١٢٣٩]

وقتى كارزار بر حسين بن على بن ابى طالب (ع) سخت شد، ياران او به وى نگريستند؛ امّا او را در حالتى غير از آنچه خود بودند يافتند؛ زيرا هر گاه كارزار شدّت مى‌گرفت، رنگ آنان تغيير مى‌كرد و لرزه بر اندامشان مى‌افتاد و دل آنان مى‌لرزيد. ولى امام حسين (ع) و ياران خاص او، رنگ چهره‌شان برافروخته‌تر و اندامشان آرام‌تر و جان‌هايشان آسوده‌تر مى‌گشت. از اين رو، آنان به يكديگر گفتند: «نگاه كنيد، او از مرگ نمى‌ترسد!». پس امام حسين (ع) به آنان فرمود: «اى بزرگ‌زادگان! بردبار باشيد كه مرگ، چيزى جز يك پل نيست ...».

پس مى‌توان در ميان مشكلات و سختى‌ها، خرسند و شادمان بود و اين، پديده شگفتى است! راز اين شگفتى در چيست؟ در بحث‌هاى بعدى، از اين راز، رمزگشايى خواهيم كرد. اكنون مهم اين است كه بدانيم تلازمى ميان سختى و نارضايتى وجود ندارد و رضامندى با ناخوشايندى، سازگار است. آنچه در اين ميان اهميت دارد، چگونگى واكنش فرد به موقعيت ناخوشايند است. هر موقعيت ناخوشايندى، واكنشى از سوى ما به همراه دارد و اساساً يكى از فلسفه‌هاى بروز مشكلات، سنجش نوع واكنش انسان به اين موقعيت‌هاست. واكنش و موضعگيرى انسان به اين موقعيت‌ها را «مقابله»[١٢٤٠] مى‌نامند. بدون ترديد، همه انسان‌ها به موقعيت‌هاى ناخوشايند، واكنش نشان مى‌دهند؛ امّا مهم اين است كه اين واكنش، صحيح و خردمندانه باشد. رضامندى يا نارضايتى، به شيوه مقابله او با سختى‌ها بستگى دارد. هر مقابله‌اى را نمى‌توان صحيح و كارآمد دانست. مقابله، يا مثبت است و يا منفى. در ادبيات دين، مقابله منفى «جَزَع» و مقابله مثبت «صبر» ناميده مى‌شود. جزع، موجب نارضايتى مى‌شود و صبر، رضامندى را به همراه دارد.

[١٢٣٩]. معانى الأخبار، ص ٢٨٨.

[١٢٤٠].Coping .