الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٣٢٩ - روش صحيح منطق «قناعت»

در روايتى ديگر تصريح مى‌كند كه هيچ ثروتى به اندازه راضى بودن از روزى، احساس فقر و نيازمندى انسان را از ميان نمى‌بَرَد:

لا مالَ أذهَبُ لِلفاقَةِ مِنَ الرّضا بِالقُوتِ.[١٢٠٥]

هيچ مالى به اندازه راضى بودن از روزى، فقر را از ميان نمى‌بَرَد.

در اين روايت، اميرمؤمنان (ع) تصريح مى‌كند كارى كه از قناعت برمى‌آيد، از مال برنمى‌آيد؛ زيرا- همان گونه كه گذشت- آنچه مهم است، بر طرف كردن احساس فقر است و اين به وسيله قناعت به دست مى‌آيد، نه مال. اين يك قانون است كه بى‌نيازى، در قناعت است. امام على (ع) در اين باره مى‌فرمايد:

طَلَبتُ الغِنى فَما وَجَدتُ إلّا بِالقَناعَةِ؛ عَلَيكم بِالقَناعَةِ تَستَغنوا.[١٢٠٦]

توانگرى را جستم و آن را جز در قناعت نيافتم. بر شما باد قناعت تا بى‌نياز شويد.

بنا بر اين، اگر كسى به دنبال بى‌نيازى است بايد آن را در قناعت بجويد،[١٢٠٧] نه در فراوانى مال. اگر كسى به قناعت دست يابد، به غنا دست يافته است.[١٢٠٨] به همين جهت، شخص قانع، اوّلًا از مردم بى‌نياز است‌[١٢٠٩] و به بى‌نيازى واقعى دست مى‌يابد.[١٢١٠] از اين رو، اگر كسى به حالت بسندگى درونى برسد، كمترين برخوردارى بيرونى از دنيا او را كافى است، و اگر كسى از اين حالت محروم باشد، هيچ چيز در دنيا براى او كافى نيست. اين، يكى از مسائل مهم در اين بحث است. امام على (ع) در اين باره مى‌فرمايد:

مَن رَضِىَ مِن الدُّنيا بِما يُجزيهِ، كانَ أيسَرُ ما فِيها يَكفيهِ. ومَن لَم يَرضَ مِنَ الدُّنيا بِما يُجزيهِ لَم يَكُن فيها شَى‌ءٌ يَكفِيهِ.[١٢١١]

هر كس به آنچه از دنيا كه كفايتش مى‌كند، راضى شود، كم‌ترين بهره دنيا براى او بس است؛ و آن كس كه به آنچه از دنيا كه كفايتش مى‌كند، راضى نشود، هيچ چيزِ دنيا وى را كفايت نمى‌كند.

ثانياً شخص قانع، سبك‌بار زندگى خواهد كرد. امام صادق (ع) مى‌فرمايد:

[١٢٠٥]. كتاب من لا يحضره الفقيه، ج ٤، ص ٣٨٥، ح ٥٨٣٤؛ نهج البلاغة، حكمت ٣٧١؛ وسائل الشيعة، ج ١٦، ص ١٨.

[١٢٠٦]. جامع الأخبار، ص ٣٤١، ح ٩٥٠؛ بحار الأنوار، ج ٦٩، ص ٣٩٩، ح ٩١.

[١٢٠٧]. پيامبر خدا( ص): كن قَنِعا تَكن مِن أغنَى النّاسِ( تاريخ دمشق، ج ٦٧، ص ٣٣٦). نيز، ر. ك: غرر الحكم،، ح ٤٠٥٧؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ١٣٤ ح ٣٠٣٧.

[١٢٠٨]. امام على( ع): إنَّكم إن قَنِعتُم حُزتُمُ الغَناءَ، وخَفَّت عَلَيكم مُؤَنُ الدُّنيا( غرر الحكم، ح ٣٨٤٧؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ١٧٥، ح ٣٦٣٣).

[١٢٠٩]. امام على( ع): مَن قَنَعَ بِرِزقِ اللهِ استَغنَى عَنِ الخَلقِ( غرر الحكم، ح ٩٠٥٧)؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ٤٤٩.

[١٢١٠]. امام على( ع): ارضَ مِنَ الرّزقِ بِما قُسِمَ لَكَ تَعِش غَنِيّاً( غرر الحكم، ح ٩٢١٨. نيز، ر. ك: همان، ص ٧٥.

[١٢١١]. الكافى، ج ٢، ص ١٤٠، ح ١١؛ كتاب من لا يحضره الفقيه، ج ٤، ص ٤١٨، ح ٥٩١٠.