مثبت دارند و آينده انسان را تأمين مى‌كنند، شايسته دل‌بستگى اند. اگر از اين منظر و با اين معيار نيز دنيا و آخرت را مورد ارزيابى قرار دهيم، مى‌توان زهد به دنيا و رغبت به آخرت را تبيين كرد. دنياگروى، سرانجامى شوم دارد و آخرت‌گروى، سرانجامى نيك. كسى كه به اين واقعيت آگاهى يابد، طبيعى است كه نسبت به دنيا، راغب و نسبت به آخرت، زاهد خواهد شد. امام على (ع) در اين باره مى‌فرمايد:

العالِمُ هُوَ الهارِبُ مِنَ الدُّنيا لَا الرّاغِبُ فيها؛ لِاءَنَّ عِلمَهُ دَلَّ عَلى أنَّهُ سَمٌّ قاتِلٌ فَحَمَلَهُ عَنِ الهَرَبِ مِنَ الهَلَكةِ.[٧٤٧]

دانا همان كسى است كه از دنيا گريزان است نه راغب به آن؛ زيرا دانشش راه‌نمايى مى‌كند بر اين كه دنيا زهرى كشنده است. به همين جهت، او را به فرار از هلاكت وا مى‌دارد.

در روايت ديگرى، امير مؤمنان (ع) به ارزشمندى آخرت اشاره مى‌كند و با توصيف بهشت مى‌فرمايد:

فَلَو رَمَيتَ بِبَصَرِ قَلبِك نَحوَ ما يوصَفُ لَك مِنها، لَعَزَفَت نَفسُك عَن بَدائِعِ ما اخرِجَ إلَى الدُّنيا مِن شَهَواتِها ولَذّاتِها وزَخارِفِ مَناظِرِها.[٧٤٨]

اگر به ديده دل به آنچه از آن [بهشت‌] براى تو توصيف كردم، نظر اندازى، نفست از خواستنى‌ها و لذّت‌ها و مناظر چشم‌نواز دنيا دورى خواهد كرد.

بنا بر اين، يكى ديگر از قلمروهاى يقين، شناخت پيامدهاى دنيا و آخرت است.

- نقص و ارزش‌

معيار ديگر، ارزش پديده‌هاست. پديده‌اى شايسته دل‌بستگى است كه ارزشمند باشد. اگر چيزى ناقص و بى‌ارزش باشد، مورد مناسبى براى رغبت و دل‌بستگى نخواهد بود. بر اساس اين اصل نيز زهد به دنيا و رغبت به آخرت را مى‌توان تبيين نمود. در واقعيت امر، دنيا بى‌ارزش‌[٧٤٩] و آخرت، ارزشمندترين چيز است. كسى كه به اين واقعيتْ آگاه باشد، نسبت به دنيا زاهد مى‌گردد و نسبت به آخرت، راغب. امام على (ع) با اشاره به اين قاعده مى‌فرمايد:

أحَقُّ النّاسِ بِالزَّهادَةِ مَن عَرَفَ نَقصَ الدُّنيا.[٧٥٠]

شايسته‌ترين مردم به زهدورزى كسى است كه كاستى دنيا را بشناسد.

[٧٤٧]. إرشاد القلوب، ص ١٥.

[٧٤٨]. نهج البلاغة، خطبه ١٦٥؛ تنبيه الخواطر، ج ١، ص ٦٨؛ بحار الأنوار، ج ٨، ص ١٦٢، ح ١٠٤.

[٧٤٩]. قرآن كريم مى‌فرمايد:\i( قُلْ مَتاعُ الدُّنْيا قَلِيلٌ)\E( سوره نساء، آيه ٧٧).

[٧٥٠]. غرر الحكم، ح ٣٢٠٩؛ عيون الحكم و المواعظ، ص ١٢٢، ح ٢٧٧٤.