الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ١٤١ - دو زيان كسالت

يك. غم و كسالت‌

در طرف مقابل، كسالت و بى‌نشاطى، موجب كاستى توان عملكردى انسان مى‌گردد. فقدان نشاط، موجب انقباض روح و از بين رفتن هيجان مى‌گردد و همين امر، سبب فقدان توان لازم براى انجام دادن كار مى‌گردد. در نتيجه، ناكامى را به دنبال دارد. امام على (ع) در ادامه حديثى كه به «نظريه نشاط» اختصاص داشت، در باره غم و فقدان نشاط مى‌فرمايد:

الغَمُّ يَقبِضُ النَّفسَ ويَطوِى الانبِساطَ.[٥٣٧]

غم، نفس را بسته مى‌سازد و انبساط را در هم مى‌پيچد.

دو. زيان كسالت‌

حقيقتْ اين است كه موفّقيت، جز با تلاش به دست نمى‌آيد[٥٣٨] و همان گونه كه گذشت، تلاش، نيازمند نشاط است. از اين رو، كسالت و سستى، دشمن تلاش و كوشش انسان است. امام صادق (ع) در اين باره تصريح مى‌فرمايد:

عَدُوُّ العَمَلِ الكَسَلُ.[٥٣٩]

دشمن تلاش، كسالت است.

از اين رو، اگر كسى دچار كسالت شود، بهره دنيا و آخرت را از دست مى‌دهد. امام صادق (ع) در ضمن سفارش به برخى فرزندان خود مى‌فرمايد:

إِياك وَ الْكسَلَ وَ الضَّجَرَ فَإِنَّهُمَا يمْنَعَانِك من حَظَّك من الدُّنْيا وَالْآخِرَة.[٥٤٠]

از كسالت و بى‌تابى بپرهيز كه اين دو، تو را از بهره دنيا و آخرت باز مى‌دارند.

اين بدان جهت است كه فرد كسل، نه به امور عبادى خود مى‌رسد و نه به زندگى خود. از اين رو، امام باقر (ع) كسالت را مايه خسارت دينى و دنيايى انسان مى‌داند[٥٤١] و تصريح مى‌فرمايد:

لا خَيرَ فى الكَسَلِ؛ إذا كَسِلَ الرَّجُلُ أن يُتِمَّ رُكوعَهُ وطَهورَهُ فَليسَ فيه خَيرٌ لِأمرِ آخِرَتِهِ، وإذا كَسِلَ عَمّا يُصلِحُهُ بِمَعيشَةِ دُنياهُ فَلَيسَ فيهِ خَيرٌ لِأمرِ دُنياهُ.[٥٤٢]

[٥٣٧]. غرر الحكم، ح ٢٠٢٤.

[٥٣٨]. امام على( ع): بِالعَمَلِ يَحصُلُ الثَّوابُ لا بِالكَسَلِ( غرر الحكم، ح ٤٢٩٥).

[٥٣٩]. الكافى، ج ٥، ص ٨٥، ح ١؛ علل الشرائع، ص ١١٢، ح ٩.

امام كاظم( ع): إيّاكَ والكَسَلَ والضَّجِرَ، فَإنَّكَ إن كَسِلَت لَم تَعمَل وإن ضَجِرَت لَم تُعطِ الحَقَّ( الكافى، ج ٥، ص ٨٥، ح ٥).

امام على( ع): تَأخيرُ العَمَلِ عُنوانُ الكَسَلِ( غرر الحكم، ح ٤٤٧١).

[٥٤٠]. الكافى، ص ٨٥، ح ٢؛ كتاب من لا يحضره الفقيه، ج ٤، ص ٤٠٨، ح ٥٨٨٥؛ تحف العقول، ص ٤٠٩؛ بحار الأنوار، ج ٦٦، ص ٣٩٥، ح ٧٩.

[٥٤١]. امام باقر( ع): الكَسَلُ يَضُرُّ بِالدّينِ والدُّنيا( تحف العقول، ص ٣٠٠).

[٥٤٢]. تنبيه الخواطر، ج ١، ص ٣٠٣.

امام صادق( ع): مَن كَسِلَ عَن طَهورِهِ وصَلاتِهِ، فَليسَ فيه خَيرٌ لِأمرِ آخِرَتِهِ، ومَن كَسِلَ عَمّا يُصلِحُ بِهِ أمرَ مَعيشَتِهِ فَلَيسَ فيه خَيرٌ لِأمرِ دُنياهُ( الكافى، ج ٥، ص ٨٥، ح ٣).