اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٣٧ - كلام امام خمينى رحمه الله

اعتبار تغاير، با واقعيّت قابل جمع نباشد، زيرا وقتى واقعيت، اتّحاد است، چگونه مى‌توان برخلاف واقعيّت، اعتبار تغاير كرد؟

كلام امام خمينى رحمه الله‌

امام خمينى رحمه الله مى‌فرمايد: در قضاياى حمليّه، تغاير واقعى، امرى اجتناب‌ناپذير است. البته مراد از تغاير، تغاير در واقعيت و يا تغاير در قضيّه محكيّه نيست بلكه مراد، تغاير در قضيّه ملفوظه يا قضيّه معقوله است. توضيح: در هر قضيّه حمليّه‌اى سه قضيّه داريم: ١- قضيّه محكيّه: يعنى هر قضيّه حمليّه‌اى داراى يك واقعيّت خارجيّه است كه اين قضيّه در مقام اخبار و حكايت از آن مى‌باشد. ٢- قضيّه ملفوظه: و آن نفس الفاظى است كه در ارتباط با موضوع و محمول به‌كارمى‌رود. ٣- قضيّه معقوله: و آن عبارت از نقشى است كه قضيّه لفظيّه در ذهن مخاطب ايجاد مى‌كند. حضرت امام خمينى رحمه الله مى‌فرمايد: در قضيّه محكيه، ما نه تنها هيچ‌گونه تغايرى لازم نداريم بلكه در آنجا حتماً بايد اتّحاد و هوهويت باشد. از نظر اعتبار هم نه تنها اعتبار تغاير را لازم نمى‌دانيم بلكه آن را مضرّ مى‌دانيم. ولى در قضيّه ملفوظه و قضيّه معقوله، بايد بين موضوع و محمول، نوعى تغاير واقعى تحقّق داشته باشد تا شما بتوانيد قضيّه حمليه را تشكيل دهيد. ايشان سپس مى‌فرمايد: بنابراين اگر شما گفتيد: «زيدٌ زيدٌ»، آنچه در لفظ مطرح شده و در ذهن مخاطب هم هست، تكرّر لفظ زيد است و تكرّر لفظ زيد به اين معناست كه اين دو لفظ، از يك هويّت حكايت مى‌كنند، مثل جايى كه جنبه تأكيد داشته باشد. درحالى‌كه در قضيّه حمليه بايد حكايت از اتّحاد، وجود داشته باشد، لذا عبارت «زيدٌ زيدٌ» قضيّه حمليه‌