اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١١٩ - نظريه دوّم در ارتباط با ثمره بحث صحيح و اعم

نتيجه بحث: از آنچه گفته شد نتيجه گرفته مى‌شود كه اين ثمره‌اى كه بر بحث مترتب كردند باطل است، زيرا همان‌طور كه صحيحى- طبق مبناى امام خمينى «دام ظلّه» در تصوير جامع- مى‌تواند در مسئله دوران امر بين اقلّ و اكثر قائل به اصالة البراءة شود، مرحوم آخوند نيز- با وجود اين كه مسئله بساطت را مطرح كرد- مى‌تواند در آن بحث قائل به اصالة البراءة شود. در نتيجه مسئله برائت و اشتغال در دوران امر بين اقل و اكثر ارتباطى، مبتنى بر مسئله صحيح و اعم نخواهد بود. و صحيحى- در اينجا- در مسئله دوران بين اقل و اكثر ارتباطى آزاد است، همان‌طور كه اعمى هم آزاد است و هركدام مى‌توانند قائل به اصالة البراءة يا قائل به اصالة الاشتغال باشند.

نظريه دوّم در ارتباط با ثمره بحث صحيح و اعم‌

اين ثمره، اگر تمام باشد در قسمت عمده‌اى از فقه جريان خواهد داشت و اگر مانند ثمره اوّل ناتمام بود، بحث صحيح و اعم بدون ثمره خواهد بود. لذا اين ثمره خيلى مهم است. گفته شده است: صحيحى در صورت شك در جزئيت و عدم جزئيت چيزى نمى‌تواند- براى رفع جزئيت- به اطلاقات لفظيّه تمسك كند ولى اعمى مى‌تواند.

همان‌طور كه اگر مولا گفت: «أعتق رقبة» و شما شك كرديد آيا قيد ايمان هم در رقبه دخالت دارد يا نه؟ به مقتضاى اطلاق «أعتق رقبة» و اصالة الاطلاقى كه در اينجا حاكم است، حكم مى‌كنيد به اين كه تمام متعلّق تكليف، عتق رقبه است و قيد ديگرى در متعلّق تكليف دخالت ندارد. حال اگر اعمى شك كند كه آيا سوره، جزء صلاة است يا نه؟ در اين صورت مى‌تواند به اطلاق (أقيموا الصلاة) تمسك كند. البته تمسك به اطلاق در صورتى است كه شرايط تمسك به اطلاق- يعنى مقدمات حكمت- تحقق داشته باشد، يعنى مولا در مقام بيان باشد و قرينه‌اى بر تقييد اقامه نكرده باشد و قدر