اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٧٠ - ١- كلام مرحوم آخوند

١- كلام مرحوم آخوند

مرحوم آخوند از جمله قائلين به صحيح است و عقيده دارد صحيحى بايد تصوير جامع كند، به‌همين‌جهت در مقام تصوير جامع برآمده و فرموده است: ما جامع داريم ولى آن جامع را با عنوان و حقيقتش نمى‌شناسيم و راهى براى شناسايى آن پيدا نكرديم، امّا وقتى به سراغ آيات و روايات مى‌رويم و مثلًا در مورد نماز بررسى مى‌كنيم مى‌بينيم آيات و روايات، خصوصياتى را در مورد نماز ذكر كرده‌اند مثل آيه (إنّ الصلاة تنهى عن الفحشاء و المنكر) [١] يا رواياتى كه مى‌فرمايد: «الصلاة قربان كلّ تقيّ» يا «الصلاة خير موضوع» يا «الصلاة معراج المؤمن»، [٢] ملاحظه مى‌كنيم كه اين آثار و خواص، فقط در نماز صحيح وجود دارد. نماز صحيح، ناهى از فحشاء و منكر و معراج مؤمن و قربان كلّ تقى و خير موضوع است و تمام نمازهاى صحيح در اين آثار مشتركند. اين آثار، هم بر نماز حاضر مترتب است و هم بر نماز مسافر، هم بر نماز متوضى مترتب است و هم بر نماز متيمّم. ايشان مى‌فرمايد: اگر تمام نمازهاى صحيح، در نهى از فحشاء و منكر شركت داشته باشند اين سؤال مطرح مى‌شود كه آيا بين اين انواع، قدر جامعى تحقّق دارد يا نه؟ اگر گفته شود: «قدر جامعى تحقّق ندارد»، معنايش اين است كه تعدادى امور متباين- كه بين آنها قدر جامعى وجود ندارد- در اثر واحد اشتراك دارند. در نهى از فحشاء و منكر اشتراك دارند. چگونه چنين چيزى ممكن است؟ طبق قاعده فلسفى «الواحد لا يصدر إلّا من الواحد»، [٣] نهى از فحشاء و منكر، به‌عنوان يك اثر واحد، حتماً بايد از مؤثر واحدى صادر شود و اگر مؤثرات، متعدّد باشند و بين آنها قدر جامعى وجود نداشته باشد، به اين قاعده مسلّم فلسفى خدشه وارد مى‌شود درحالى‌كه اين قاعده، قاعده‌اى عقليه است و قابل خدشه نيست. در نتيجه، شما ناچاريد بين انواع‌

[١]- العنكبوت: ٤٥

[٢]- آدرس اين روايات را در ضمن بحث از مقدّمه سوّم ذكر كرديم.

[٣]- الحكمة المتعالية، ج ٢، ص ٢٠٤- ٢٠٩