است ارتباط دارد نه به خود «عينين». و به عبارت ديگر: به مفردِ اين تثنيه ارتباط دارد نه به خود تثنيه. شما كه مى‌گوييد: «رأيت عينين»، و دو فرد از «عين جاريه» با دو فرد از «عين باكيه» را اراده مى‌كنيد، به چه دليل چنين كارى را انجام مى‌دهيد؟ مگر در تثنيه، چه فعل و انفعالى صورت گرفته كه چنين چيزى در آن ممكن شده است؟ هيچ راهى غير از اين ندارد كه بگوييد: «عين» در «عينين» را در دو ماهيت استعمال كرديم و «ين» هم آن را مضاعف كرده است. يعنى مى‌توانستيد بگوييد:

«رأيت عيناً» و دو معنا را اراده كنيد، حال كه به‌جاى «عيناً» كلمه «عينين» استعمال شده است، همين دو معنا تعدّد پيدا كرده يعنى «عين باكيه» متعدد شده و «عين جاريه» هم متعدّد شده است. اينجا كه هريك از اين دو معنا متعدّد شدند، در تثنيه چه تغييرى به‌وجود آمده است؟ تثنيه كه كارى انجام نداده است. تثنيه مى‌گويد: «من در اختيار مفردم هستم، هرچه مفرد گفت، من آن را دوبرابر مى‌كنم» بايد ببينيم مفرد چه اقتضايى دارد؟ و گاهى ملاحظه مى‌كنيم مفرد حالت جمعى دارد مثل اين كه شما كلمه «طائفه» را تثنيه ببنديد، همان‌طور كه قرآن كريم فرموده است: (و إنْ طائفتان مِنَ المُؤمِنينَ اقْتَتَلُوا فأصْلِحُوا بَيْنَهُما) [١]، جمعيت «طائفتان» شايد يك ميليون نفر باشد. آيا ما يك ميليون نفر را به گردن تثنيه مى‌گذاريم؟ خير، اين مربوط به اين است كه مفرد، عبارت از «طائفه» است و الّا «طائفتان» از نظر تثنيه فرقى با «رجلان» ندارد.

«انِ» مى‌گويد: من همان معناى مفرد را دوبرابر مى‌كنم. اگر مفرد، طائفه است، من مى‌گويم: «دو طائفه»، و اگر مفرد، رجل است مى‌گويم: «دو رجل» و اگر ملت است مى‌گويم: «دو ملت»، و اگر مفرد، «عين» باشد و از «عين» دو ماهيت اراده شده باشد مى‌گويم: هر ماهيتى دو فرد. چون مفرد من دو ماهيت دارد، اگر بخواهد اين دو ماهيت تضاعف و تكثر پيدا كند، معنايش «دو فرد از اين ماهيت و دو فرد از آن ماهيت» است. در نتيجه آنچه ما مى‌خواهيم به مرحوم آخوند بگوييم اين است كه اگر از «رأيتُ‌

[١]- الحجرات: ٩