اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٢٨ - بررسى كلام آيت اللَّه خويى «دام ظلّه»

است، اگرچه حتّى يك نفر در آن به سجده نرفته ولى باز هم عنوان مسجد را به آن مى‌دهيد. عنوان مسجديت، به دنبال اين نيست كه مكانى براى سجده فعليّت پيدا كرده باشد بلكه به مجرّد ساخته شدن، چنين عنوانى به آن اطلاق مى‌شود. آيا اين اطلاق به نحو مجاز است؟ آيا به علاقه اوْل و مشارفت، مسجد ناميده مى‌شود؟ يا اين كه مسجديت آن بالفعل و حقيقت است اگرچه تاكنون كسى در آن سجده نكرده است؟

كلام آيت‌اللَّه خويى «دام ظلّه»

آيت‌اللَّه خويى دام‌ظلّه نيز- مانند مرحوم آخوند- عنوان مسئله را روى اختلاف مواد برده و مى‌فرمايد: مواد، مختلف است. گاهى در آن مسأله فعليّت مطرح است، مثل ضرب، قتل، قيام، قعود و ... و گاهى در آن مسأله ملكه مطرح است مثل مجتهد و مهندس و ... و گاهى هم در آن حرفه و صناعت مطرح است مثل تاجر و صانع و حائك و ... اختلاف در اين‌ها به جهت مواد است. سپس مى‌فرمايد: گاهى نيز اختلاف در ارتباط با هيئت است، مثل اسم آلت و اسم مكان. «مفتاح» به معناى «ما مهّد و أُعدّ لتحقّق الفتح» است. [١]

بررسى كلام آيت‌اللَّه خويى «دام ظلّه»

ملاحظه مى‌شود كه ايشان با وجود اين كه شروع بحثشان در ارتباط با مواد- با قطع نظر از هيئت- است ولى در آخر پاى هيئت را هم به ميان مى‌آورد. و اين در حقيقت، عدول از حرف گذشته و تناقض با آن حرف مى‌باشد. علاوه بر اين ما گفتيم:

مسأله تاجر و ضارب با اسم آلت و اسم مكان فرق مى‌كند. در اسم آلت فقط يك هيئت وجود دارد كه داراى معنايى است كه خواهيم گفت. ولى در مورد تاجر و ضارب آيا اختلاف را در ارتباط با چه چيز مى‌دانيد؟ از جهت هيئت كه فرقى بين آن دو وجود

[١]- محاضرات في أُصول الفقه، ج ١، ص ٢٣٧ و ٢٣٨