اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١١٣ - كلام مرحوم نائينى

كلام مرحوم نائينى‌

صحيحى چاره‌اى ندارد جز اين كه در مسئله دوران بين اقلّ و اكثر ارتباطى قائل به اصالة الاشتغال شود. درحقيقت، ايشان ثمره نزاع را نسبت به صحيحى پذيرفته است. ايشان در تقريب اين مطلب مى‌فرمايد: صحيحى معتقد است كه موضوع له اين الفاظ، عبارت از جامعى است كه فقط بر افراد صحيحه منطبق مى‌شود و اين جامع را به‌طور مستقيم نمى‌تواند به دست آورد بلكه براى به دست آوردن آن يا بايد سراغ علل و مصالح برود و يا از راه آثار و معلولات با آن ارتباط برقرار كند. مثل مرحوم آخوند كه مى‌فرمود: از راه نهى از فحشاء و منكر مى‌توانيم با جامع ارتباط پيدا كنيم. نهى از فحشاء و منكر، وقتى در ارتباط با حكم مطرح شود جنبه علّيت دارد و به عنوان مصلحت مطرح است. و پى بردن از راه اثر و معلول، مثل اين است كه گفته شود: نماز، عبارت از چيزى است كه «إن قُبِلَتْ قُبِلَ ما سِواها» [١] يا نماز چيزى است كه فلان مقدار از ثواب برآن مترتب است. محقّق نائينى رحمه الله مى‌فرمايد: چه طايفه اوّل- كه از راه علّت با جامع آشنا شدند- و چه طايفه دوّم- كه از راه معلول به جامع رسيدند- در مورد شك در جزئيت سوره و دوران امر بين اقل و اكثر ارتباطى، چاره‌اى جز جريان اصالة الاشتغال ندارند. زيرا كسى كه از راه نهى از فحشاء و منكر با جامع ارتباط پيدا كرده، اگر در جزئيت سوره شك كند و نماز را بدون سوره اتيان كند چنانچه از او سؤال كنيم: آيا اين نماز شما نهى از فحشاء و منكر مى‌كند تا از اين راه، با جامع مأنوس شود و جامع در خارج تحقّق پيدا كند؟ اين شخص نمى‌تواند در جواب بگويد: من يقين دارم كه اين نماز بدون سوره موجب تحقّق همان چيزى است كه من از راه نهى از فحشاء و منكر با آن ارتباط پيدا كردم. به‌همين‌جهت چاره‌اى ندارد جز اين كه سوره مشكوكه را در خارج- به انضمام ساير اجزاء-

[١]- بحارالأنوار، ج ١٠، ص ٣٩٤