اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٦٦ - پاسخ دليل اوّل و دوّم صاحب فصول رحمه الله

دارد به اسم فاعل و صفت مشبهه و چيزى كه شبيه به اين‌هاست. [١] بالاخره صاحب فصول رحمه الله مشتقاتى چون اسم مفعول، صيغه مبالغه، اسم زمان و مكان و اسم آلت را خارج كرده است. از بيانات مرحوم آخوند استفاده مى‌شود كه صاحب فصول رحمه الله براى اثبات مدّعاى خود به ادلّه زير تمسك كرده است:

دليل اوّل:

ما وقتى كتابهاى اصولى را بررسى مى‌كنيم مى‌بينيم همه آنها در بحث مشتق، اسم فاعل را به عنوان مثال مطرح مى‌كنند. و اگر دايره مشتق، معناى وسيعى داشت نبايد مثال را به اسم فاعل اختصاص دهند.

دليل دوّم:

كسانى كه مى‌گويند: «مشتق، حقيقت در اعم از ما انقضى است» در مقام استدلال خود، اسم فاعل را مطرح كرده و اشاره‌اى به ساير مشتقات نكرده‌اند. معلوم مى‌شود كه نزاع، اختصاص به اسم فاعل دارد و الّا چرا در مقام استدلال بر اسم فاعل تكيه مى‌كنند؟ [٢] اين دليل نظير همان دليل اوّل است.

پاسخ دليل اوّل و دوّم صاحب فصول رحمه الله:

اين دو دليل صاحب فصول، دليل بسيار سستى است، زيرا مثال اسم فاعل براى‌

[١]- مقصود ايشان از شبيه به اين‌ها مصدرى است كه به معناى اسم فاعل باشد و يا ممكن است مقصود باب نسبت باشد زيرا بعداً خواهيم گفت كه در باب نسبت هم با وجود اين كه اشتقاقى وجود ندارد ولى اسم‌هاى منسوب نيز- مانند قمّى، رومى و ...- داخل در محلّ نزاع مى‌باشند.

[٢]- الفصول الغرويّة في الاصول الفقهيّة، ص ٥٩ و ٦٠