اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٣٧ - نظريه صاحب معالم رحمه الله در مورد تثنيه و جمع

عينين» چهار معنا اراده شد- دو فرد از عين باكيه و دو فرد از عين جاريه- نمى‌توان اسم آن را «استعمال تثنيه در اكثر از معناى واحد» گذاشت. خير، در اينجا هم مفرد در اكثر از معناى واحد استعمال شده است. وقتى از «عين» دو حقيقت را اراده كرديد تثنيه آمد و آن را دو برابر كرد و الّا «ين» در «عينين» با «ين» در «انسانين» هيچ فرقى ندارد. چطور شد شما اينجا اسمش را استعمال لفظ تثنيه در اكثر از معناى واحد گذاشتيد؟ لذا به‌نظر مى‌رسد اصلًا استعمال لفظ تثنيه در اكثر از معناى واحد، موضوع ندارد و همچنين است جمع. آنچه مى‌تواند در اكثر از معناى واحد استعمال شود، مفرد است. ولى مفرد گاهى مستقل و تنهاست و گاهى هم در ضمن تثنيه است. يك‌وقت مى‌گوييد: «رأيت عيناً» و دو ماهيت را اراده مى‌كنيد و گاهى هم مى‌گوييد:

«رأيت عينين» و از «عين» آن دو ماهيت اراده مى‌كنيد و تثنيه هم آن را مكرّر و متكثّر مى‌كند، لذا دقت در مسئله اقتضا مى‌كند كه در مورد تثنيه و جمع، بايد دور استعمال لفظ در اكثر از معنا را موضوعاً قلم بگيريم و بگوييم: «استعمال لفظ در اكثر از معناى واحد، در تثنيه و جمع تحقّق ندارد». بنابراين آنچه در اينجا گفتيم هم به عنوان جواب صاحب معالم رحمه الله و هم به عنوان جواب از مرحوم آخوند به‌حساب مى‌آيد. نتيجه بحث در مرحله سوّم‌ در مرحله سوّم بحث مى‌كرديم كه آيا استعمال لفظ در اكثر از معنا- برفرض جواز آن- به نحو حقيقت است يا مجاز، يا در بعضى موارد، حقيقت و در بعضى موارد، مجاز است؟ نتيجه بحث اين شد كه استعمال لفظ در اكثر از معنا در مورد مفرد به نحو حقيقت است- برخلاف صاحب معالم رحمه الله كه آن را مجاز مى‌دانست- ولى در تثنيه و جمع اصلًا استعمال لفظ در اكثر از معنا، موضوع ندارد. از مراحل سه‌گانه بحث استعمال لفظ در اكثر از معنا نتيجه مى‌گيريم كه استعمال‌