اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٢٤ - ١- نظريه مرحوم آخوند

صحيح به حمل اوّلى‌ يعنى همين مفهوم صحيح و همين معنا به عنوان كلّى، يعنى در حقيقت، شما در معناى بيع، يك صفت و موصوف را آورده و مى‌گوييد: «البيع هو العقد الصحيح». «العقد»، يك عنوان كلّى و يك معناى كلّى است. «الصحيح» هم- كه به عنوان وصف آورده‌ايد- كلّى است همان‌طور كه اگر شما بگوييد: «الإنسان العالم»، «انسان»، كليت دارد و عالم هم يك مفهوم كلّى است ولى اين مفهوم كلّى وقتى براى «انسان» به عنوان صفت واقع مى‌شود، انسان‌هاى غير عالم را خارج مى‌كند.

در مورد بيع نيز همين‌طور است. وقتى مى‌گوييد: «البيع هو العقد الصحيح»، «عقد»، يك معناى مطلق و كلّى است و معناى كلّى وقتى توصيف شد به وصف صحيح، به حمل اوّلى ذاتى، هر دو كلّى هستند، هم «عقد» كلّى است و هم «صحيح» كلّى است، اين توصيف «العقد» به «الصحيح» نتيجه‌اش اين است كه افراد عقد فاسد از اين عنوان خارج مى‌شوند. حضرت امام خمينى «دام ظلّه» به مرحوم آخوند مى‌فرمايد: اگر شما بخواهيد «صحيح به حمل اوّلى» را داخل در موضوع له بدانيد، كلام شما درست نيست زيرا وجدان و تبادر بر خلاف آن است، چون ما وقتى كلمه «بيع» را مى‌شنويم با شنيدن لفظ «بيع» مفهوم «صحيح» به ذهنمان نمى‌آيد و اگر «صحيح» به حمل اوّلى ذاتى در معناى بيع دخالت داشته باشد، بايد همان‌طور كه با شنيدن لفظ «بيع»، عنوان «عقد» در ذهن ما مى‌آيد، وصف «صحيح» هم- به عنوان كلّى‌اش- در ذهن ما بيايد، يعنى اين «العقد الصحيح» مثل «الحيوان الناطق» در معناى «انسان» باشد كه همان‌طور كه از شنيدن لفظ «انسان» به «حيوان» و به «ناطق» منتقل مى‌شويم اينجا نيز با شنيدن لفظ «بيع» هم به «عقد» و هم به مفهوم «صحيح» انتقال پيدا كنيم درحالى‌كه ما در خارج مى‌بينيم با شنيدن لفظ «بيع»، مفهوم «صحيح» به ذهن ما نمى‌آيد، و اين كاشف از اين است كه مفهوم «صحيح» در معناى «بيع» دخالت ندارد. اما اگر بخواهيد «صحيح به حمل شايع صناعى» را داخل در موضوع له بدانيد، در