اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٢٠ - ١- نظريه مرحوم آخوند

بحث دوّم: آيا دلالت فعل مضارع بر حال و استقبال، به نحو اشتراك لفظى است يا به نحو اشتراك معنوى و يا احتمال ديگرى در كار است؟

در اين زمينه سه نظريه مطرح است:

١- نظريه مرحوم آخوند

مرحوم آخوند معتقد است: اشتراك فعل مضارع بين حال و استقبال، يك‌ اشتراك معنوى‌ است. از كلام ايشان استفاده مى‌شود كه اين معنا نزد ايشان و نزد نحويين مسلّم بوده است كه فعل مضارع، مشترك بين حال و استقبال است و اشتراك آن‌هم به صورت اشتراك معنوى است. مرحوم آخوند مى‌خواهد از اين مسئله تأييدى براى مسئله ديگر بياورد و آن مسئله اين است كه به نظر ايشان- كه حق هم همين است- فعل، دلالتى بر زمان ندارد.

ايشان در تأييد اين مطلب مى‌فرمايد: آيا نحويين اشتراك معنوى را به چه صورت مطرح كرده‌اند؟ آيا نحويين مى‌گويند: در فعل مضارع يك عنوان زمانى جامع بين حال و استقبال و خارج‌كننده ماضى وجود دارد؟ مثلًا عنوان «الزمان غير الماضي» كه از نظر مفهومْ هم شامل حال مى‌شود و هم شامل استقبال. مرحوم آخوند مى‌فرمايد: خير، اين‌گونه نيست، زيرا چنين معنايى از فعل مضارع به ذهن ما نمى‌آيد. و همان گونه كه گفتيم: هيئت فعل مضارع- مانند هيئت فعل ماضى- داراى معنايى حرفى است. مرحوم آخوند سپس مى‌فرمايد: آنچه نحويين مى‌گويند، اين گونه توجيه مى‌شود كه بگوييم: فعل مضارع داراى معنايى است كه اين معنا خصوصيتى دارد و لازمه آن خصوصيت اين است كه در زمانيات، انطباق بر حال يا استقبال پيدا مى‌كند، و نه تنها در فعل مضارع اين‌طور است‌