اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤١٩ - نظريه مرحوم نائينى

مى‌پرسد: «آيا فلان مطلب را مى‌دانى»؟ تعبير «مى‌دانى» فعل مضارع است، معنايش اين است كه آيا در حال حاضر مى‌دانى؟ شما هم در جواب مى‌گوييد: «بلى فلان مطلب را مى‌دانم». «مى‌دانم» هم فعل مضارع است و در حال استعمال شده است. و يا از شما مى‌پرسد: «آيا شما قدرت داريد فلان كار را انجام دهيد؟» شما مى‌گوييد: «بلى قدرت دارم». در اينجا نيز فعل مضارع در معناى حال استعمال شده است.

نظريه مرحوم نائينى‌

استعمال فعل مضارع در معناى حال، آن‌قدر زياد است كه مرحوم نائينى فرموده است: «فعل مضارع، معنايش همان حال است و غير از حال معنايى ندارد مگر اين كه قرائنى- مانند سين و سوف- در كار باشد». ايشان حتّى مى‌گويد: «مشترك دانستن فعل مضارع بين حال و استقبال، از اشتباهات است». مرحوم نائينى در مقام استدلال بر مدّعاى خود مى‌فرمايد: «دليل ما بر اين مطلب، آيه شريفه (و يقول الذين كفروا لست مرسلًا) [١] مى‌باشد، زيرا روشن است كه فعل مضارع در اين آيه شريفه در حال استعمال شده است. [٢] پاسخ كلام مرحوم نائينى: ما قبول داريم كه فعل مضارع در آيه شريفه در حال استعمال شده است ولى نمى‌توان اين آيه را دليل بر اين مطلب دانست كه فعل مضارع در همه استعمالاتش در حال استعمال مى‌شود. فعل مضارع، اگرچه در بسيارى از موارد به معناى حال استعمال مى‌شود ولى خيلى از اوقات هم بدون وجود سين و سوف و قرائن خارجيه، در استقبال استعمال مى‌شود.

[١]- الرعد: ٤٣

[٢]- فوائد الأصول، ج ١، ص ١٠٢، أجود التقريرات، ج ١، ص ٦٢