اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٠٥ - كلام مشهور نحويين

آيا فعل بر زمان دلالت مى‌كند؟

به دنبال بحثى كه در ارتباط با مادّه مشتقات مطرح كرديم، در اينجا لازم است به عنوان جمله معترضه، بحثى در ارتباط با دلالت افعال بر زمان داشته باشيم اگرچه افعال از حريم نزاع در باب مشتق خارجند، زيرا همان گونه كه قبلًا بيان كرديم بحث ما در باب مشتق، مربوط به آن دسته از مشتقاتى است كه با ذات، اتّحاد پيدا مى‌كنند و به تعبير مرحوم آخوند: جرى بر ذات پيدا مى‌كنند و مى‌توان بين آنها و ذات، قضيّه حمليّه تشكيل داد و ملاك در قضيّه حمليّه هم اتّحاد و هوهويت است و چنين چيزى فقط در اسم فاعل و اسم مفعول و صفت مشبهه و اسم مكان و اسم آلت مطرح است ولى مرحوم آخوند به مناسبت مطرح كردن مسأله افعال- به عنوان اين كه خارج از محلّ نزاعند- بحثى را در ارتباط با دلالت افعال بر زمان مطرح كرده است. ما نيز به تبعيّت ايشان به تفصيل اين بحث مى‌پردازيم:

كلام مشهور نحويين‌

مشهور نحويين معتقدند فعل بر زمان دلالت مى‌كند و حتّى دلالت بر زمان را در تعريف فعل اخذ كرده و گفته‌اند: فعل داراى معنايى است كه آن معنا مقترن به يكى از زمانهاى سه‌گانه است. اقتران به معناى جزئيت است و حتّى از دلالت التزاميه هم بالاتر است. اقتران به معناى دلالت تضمن است يعنى فعل، معنايى دارد كه آن معنا متضمن يكى از زمانهاى سه‌گانه است. به‌خلاف اسم كه چنين اقتران و تضمّنى در آن وجود ندارد. و همين امر، فارق ميان اسم و فعل است. [١]

[١]- شرح ابن عقيل على ألفيّة ابن مالك، ج ١، ص ٥٥٧، شرح الجامى، ص ٢٢٨