اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٨ - اقوال در ارتباط با دخول شرايط در بحث صحيح و اعمّ

آن- يعنى صلاة- است و چون نهى از عبادت، اقتضاى فساد مى‌كند پس اگر كسى در سعه وقت، وارد مسجد شد و مشاهده كرد مسجد آلوده به نجاست است وظيفه اوّلى او ازاله است و اگر ازاله نكرد و مشغول نماز شد، نمازش باطل است. سؤال: بطلان نماز بايد به علت فقدان جزء يا شرط باشد، علت بطلان نماز اين شخص چيست؟ جواب: بنابراين قول، از اينجا يك شرطيت عقليه استفاده مى‌كنيم و آن اين است كه يكى از شرايط صحت نماز، عدم ابتلاء به مزاحم اقوى است. اين شرط را عقل آورده است ولى اگر خود شارع هم مى‌خواست مى‌توانست آن را مطرح كند و بگويد: صلِّ مع عدم الابتلاء بمزاحم أقوى. ولى چنين تعبيرى، در لسان ادلّه ملاحظه نشده است. قسم سوم: شرطهايى است كه امكان اخذ در متعلّق را ندارد و محال است شارع بتواند آنها را در متعلّق امر خود اخذ كند، مثل قصد قربت در عبادت، بنا بر اين كه مقصود از «قصد قربت»، اتيان به داعى امر باشد و ما در اينجا مبناى مرحوم آخوند را بپذيريم كه مى‌فرمود: اگر قصد قربت به‌معناى اتيان به داعى امر باشد، نمى‌تواند در متعلّق امر اخذ شود زيرا اين مستلزم دور و تقدّم شى‌ء بر نفس خود و تأخّر شى‌ء از نفس خود خواهد بود. [١] البته صحت و عدم صحت اين مطلب در جاى خود خواهد آمد.

اقوال در ارتباط با دخول شرايط در بحث صحيح و اعمّ‌

در اين زمينه سه قول وجود دارد: قول اوّل: جميع اقسام سه‌گانه شرايط، در بحث صحيح و اعم داخل است، يعنى كسى كه مى‌گويد لفظ صلاة، براى خصوص نماز صحيح وضع شده، همان‌طور كه صحت از حيث اجزاء را قائل است، صحت از حيث شرايط- آن‌هم به اقسام سه‌گانه‌اش- را قائل است. اين قول، از كلام مرحوم آخوند استفاده مى‌شود. [٢]

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ١٠٧ و ١٠٩

[٢]- كفاية الاصول، ج ١، ص ٥٠- ٥٢